Yıllar geçtikçe, gözlerimizin Alzheimer hastalığı ile olan bağlantısı hakkında daha fazla kanıt ortaya çıkıyor. Gözün arka kısmında yer alan ve ışığa duyarlı bir doku olan retina, birden fazla nöron katmanını barındırır. Bu bölgedeki bir değişiklik, göremediğimiz daha derin bir sorunun en belirgin dış belirtilerinden biri olabilir.
Bilim insanları daha önce yaptıkları çalışmalarda, retinanın fotoğraflarının aktif ve devam eden Alzheimer hastalarını teşhis edebildiğini göstermişti. Şimdi ise aynı araştırmacılardan gelen yeni bulgular, bu fotoğrafların, tanı konulmasından yıllar önce bir kişinin Alzheimer geliştirme riskini belirlemeye yardımcı olabileceğini ortaya koyuyor.
Bu göz fotoğrafları, Alzheimer'ı yıllar öncesinden kesin olarak teşhis edemese de, hastalığa katkıda bulunabilecek faktörlere dair ince işaretleri ortaya çıkarabiliyor. Bu bulgular, gözdeki küçük kan damarlarının ve sinirlerin görüntülenmesinin, bilişsel gerileme riski yüksek olan kişiler için bir uyarı işareti sağlayabileceği yönündeki artan kanıtlara ekleniyor.
Yeni çalışmanın liderliğini üstlenen University of Florida'dan biyomedikal mühendisi Ruogu Fang, konuyla ilgili olarak şunları belirtiyor: "Alzheimer hastalığının onlarca yıl sürdüğünü biliyoruz, ancak mevcut teşhis araçlarının çoğu müdahale etmek için çok geç olduğunda, yani geç evre patolojisine odaklanıyor. Retinal sağlık gibi yeni biyobelirteçlere bakarak, risk altındaki hastaları belirlemek, uygun testleri sunmak ve risklerini azaltmak için sağlıklı yaşam tarzları geliştirmelerini teşvik etmek için yeni fırsatlar sunuyoruz."
Araştırmacılar, 40.000'den fazla kişinin katıldığı bir veri setinden elde edilen 62.876 retina fotoğrafını analiz etmek için makine öğrenmesi yöntemlerini kullandı. Geliştirilen yapay zeka programı, cinsiyet, sigara kullanımı, uyku düzeni, alkol tüketimi, depresyon, yaş, vücut kitle indeksi ve kan basıncı gibi Alzheimer riski ile ilişkili 12 farklı faktörü tahmin etmek üzere tasarlandı.
Sonuç olarak, derin öğrenme modelleri Alzheimer hastalığının gelişimine bağlı çok sayıda ince işareti tespit etti. Örneğin, damarlarda sertleşme, kan damarı yoğunluğunda azalma ve optik sinirde incelme gibi retinal yaşlanma belirtilerinin Alzheimer ile de ilişkili olduğu belirlendi. Alzheimer geliştirecek kişilere dair yapılan tahmin modelleri, demografik, vasküler, metabolik ve yaşam tarzı risk faktörlerinin yanı sıra retina görüntülerini ve bunlara karşılık gelen risk faktörlerini de dikkate aldı.
Önceki araştırmalarla uyumlu olarak, daha sonra Alzheimer geliştireceği belirlenen hastalarda, retinanın küçük arter ve arteriyollerinde daralma görüldü. Bu durumun daha geniş çapta bir nörovasküler disfonksiyonun işareti olabileceği düşünülüyor, ancak bu açıklama henüz spekülatif düzeyde.
Bu bulgular, daha fazla araştırılması gereken yalnızca ilişkilerdir. Fang ve meslektaşları, "Mevcut çalışmalar büyük ölçüde bireysel risk faktörlerini veya hastalık durumlarını izole edilmiş olarak tahmin etmeye odaklanmıştır. Retina yapısal desenlerinin Alzheimer hastalığıyla ilişkili daha geniş bir risk alanları yelpazesiyle nasıl ilişkili olduğunu sistematik olarak incelemeden" diye yazıyor.
Retina fotoğrafları, diyabet, glokom veya katarakt hastaları için rutin olarak çekiliyor. Eğer bu görüntüler demans riskiyle ilgili ipuçları barındırıyorsa, beyin hastalığının ilerlemesini takip etmek için oldukça kullanışlı veri noktaları olabilir.
Hatta bazı kanıtlar, retinanın beynin ötesine geçerek genel sağlık durumumuzla ilgili de ipuçları verebileceğini öne sürüyor. Çalışmalar, gözün bu katmanının kemik sağlığını veya erken ölüm riskini bile tahmin edebileceğini gösteriyor. Belki de bu, retinanın altta yatan bazı hastalıkların belirtilerini doğru bir şekilde yansıtmasından kaynaklanıyor. Alzheimer da gözde yansıyan hastalıklardan biri olabilir.
Bir retina fotoğrafı, bir anketten çok, birikmiş riskin entegre bir biyolojik sensörü gibi işlev görüyor." diyen Fang, Alzheimer hastalığının ilerledikçe bazı belirtiler bırakabileceğini ve bu ipuçlarını izlemek, bilim insanlarına hastalığın nereden geldiği ve neden ortaya çıktığına dair yepyeni bir anlayış kazandırabileceğini ekliyor.
Bu çalışma, Journal of Alzheimer's Disease'de yayımlandı.
