Geçtiğimiz hafta uzaya fırlatılan ticari bir Çin roketinin üst kademesinin uzayda parçalanması, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun ve SpaceX'in Starlink genişbant ağının yoğun olarak bulunduğu alçak Dünya yörüngesinde tehlikeli bir enkaz bulutu oluşturdu.
Parçalanma, Zhuque-2E roketinin 9 Haziran'da iki uyduyla birlikte yörüngeye ulaşmasından kısa bir süre sonra gerçekleşti. Bu uyduların doğrudan cep telefonlarıyla iletişim kurma yeteneği bulunuyor. ABD Uzay Kuvvetleri, space-track.org adresinde yayınlanan bir bildiriyle parçalanma olayını doğruladı. Bu site, ordunun yörünge verilerini kamuoyuyla paylaştığı bir platform.
Uzay Kuvvetleri, “Takip edilen parçalar, uzay uçuş güvenliğini desteklemek amacıyla rutin olarak yakınlık değerlendirmesine dahil edilmektedir. Şu anda insanlı uzay uçuşları için herhangi bir tehdit bulunmamaktadır. Analizler devam etmektedir” açıklamasını yaptı.
Enkaz Sayıları Belirleniyor
Şu ana kadar Uzay Kuvvetleri, enkaz parçalarından hiçbirini insan yapımı uzay cisimleri resmi kataloğuna eklemedi. Yörünge istihbarat şirketi LeoLabs'ta kıdemli teknik uzman olan Darren McKnight, parçalanma olayının muhtemelen 100 ila 150 adet enkaz parçası ürettiğini belirtti.
Zhuque-2E roketinin ikinci kademesi, Çinli bir şirket tarafından üretilen ve yaklaşık 8 metre uzunluğunda, 3.35 metre çapında olduğu tahmin edilen bir parça. Roketin üst kademesinin ana gövdesi şu anda ekvatora 54.5 derecelik bir eğimle, 335 ila 424 kilometre yükseklikte yörüngede bulunuyor.
Bu yörüngenin en üst noktası Uluslararası Uzay İstasyonu'nun yörüngesini kesiyor. Ancak atmosfer sürtünmesi, tüm enkaz parçalarını hızla ISS'nin altına çekecektir. Oluşan enkazlar, özellikle doğrudan cihaz bağlantısı sağlayan ve yeni fırlatılan Starlink uyduları için daha büyük bir tehdit oluşturabilir. Bu uydular, Starlink takımyıldızının büyük bir kısmının bulunduğu yörüngelerden daha alçak irtifalarda uçuyor.
İyi haber şu ki, bu yükseklik atmosfer sürtünmesinin Zhuque-2E enkazının çoğunu aylar içinde atmosfere geri çekecek kadar düşüktür. Malzemenin büyük bir kısmı atmosfere giriş sırasında yanacaktır. En kötü senaryo, 650 kilometre üzerindeki bir irtifada enkaz oluşturma olayıdır; bu durumda bir cismin doğal olarak atmosfere geri dönmesi on yıllar hatta daha uzun sürebilir.
Kötü haber ise Zhuque-2E'nin parçalanmasının, Çin'in uzay çöpü sorununa artan katkısının son bölümü olmasıdır. Onlarca yıldır kullanılmış roket gövdelerini yörüngede bırakan çoğu ülkenin fırlatma operatörleri, artık üst kademelerini kontrollü girişler için Dünya'ya yönlendirmek üzere yeterli yakıt ayırıyor. Rusya ve eski Sovyetler Birliği'ne ait roket gövdeleri, uzun ömürlü yörüngelerdeki fırlatma kaynaklı enkazların büyük çoğunluğunu oluşturuyor; bunları Çin ve Amerika Birleşik Devletleri takip ediyor.
Ancak Rusya ve ABD'nin sayıları azalıyor veya sabit kalırken, bu uzun ömürlü yörüngelerdeki Çin roket gövdelerinin kütlesi son beş yılda yüzde 150'den fazla arttı. Bu artış, Çin'in SpaceX'in Starlink'iyle rekabet etmek üzere tasarlanan kendi mega takımyıldızlarının fırlatılmasını hızlandırmasıyla birlikte gerçekleşiyor.
Roket gövdeleri, uzay enkazının en endişe verici kaynaklarıdır çünkü genellikle oldukça büyük ve kütlelidirler. Ayrıca, patlamayı tetikleyebilecek artık yakıt ve yüksek basınçlı gazlara sahip olabilirler. Yörüngede bırakıldıklarında manevra yapma veya bertaraf etme imkanları bulunmamaktadır.
Kıdemli uzman McKnight, Zhuque-2E roketinin son parçalanmasını “hafif bir uzay güvenliği sorunu” olarak nitelendirse de, eğilim iyiye gitmiyor. Çin'in Long March 6A roketi, özellikle kötü bir geçmişe sahip; iki patlama daha yüksek irtifada on yıllarca veya yüzyıllarca kalacak binden fazla enkaz parçasıyla alçak Dünya yörüngesini kirletti.
McKnight, “LEO'daki en kötü dört parçalanma olayından üçü Çin kökenlidir ve bu olaylardan ikisi son dört yıldaki Çin (roket gövdesi) patlamalarından kaynaklanmaktadır” dedi.
