Görsel olarak büyüleyici, dramatik toz bulutları ve parıldayan yıldız oluşum bölgeleriyle bezeli bu ışıl ışıl gökada, sadece güzel bir görüntüden çok daha fazlası.
Mürekkep Balığı Gökadası, resmi adıyla M77 veya NGC 1068, kendi türünün prototipi olma özelliğini taşıyor. Bu gökadanın merkezinde, süper kütleli bir kara delik açlıkla parlıyor.
Bu gökada, Samanyolu'na yaklaşık 35 milyon ışık yılı uzaklıkta ve bize doğrudan cepheden baktığı için oldukça parlak. Bu da, aktif bir galaktik çekirdeğin vahşi dinamiklerini anlamak için mükemmel bir laboratuvar sunuyor.
Ancak burada bir sorun var: Mürekkep Balığı Gökadası tozlu ve merkezi daha da tozlu. Bu durum, onu çalıştıran motoru görmek için kalbine nüfuz etmeyi oldukça zorlaştırıyor.
Şanslıyız ki, tam da bu tür görevler için JWST tasarlandı.
Kızılötesi ışık, kısa dalga boylarının aksine toz tarafından engellenmez veya dağılmaz. Bu sayede, JWST'nin yeni yakın kızılötesi (NIRCam) ve orta kızılötesi (MIRI) gözlemleri, optik, ultraviyole ve hatta radyo dalga boylarında görülemeyen Mürekkep Balığı Gökadası'nın özelliklerini ortaya çıkardı.
Yeni görüntüler, sarmal gökadanın merkezinde optik dalga boylarında görünmeyen, yıldızlar, gaz ve tozdan oluşan bir çubuk yapısı şeridini gösteriyor.
Görüntüler ayrıca, gökadanın merkezindeki devasa toz kütlelerini delerek çekirdeği çevresindeki detayları da gözler önüne seriyor.
Buradaki kütlenin Güneş'in kütlesinin yaklaşık 13 milyon katı olduğu düşünülüyor, ancak bu kütlenin tam olarak ne formda olduğu henüz net değil. Son kanıtlar, Mürekkep Balığı Gökadası'nın merkezinde tek bir değil, birbirine sıkı bir ikili yörüngede kilitlenmiş iki süper kütleli kara deliğin bulunabileceğini öne sürüyor.
JWST, muhtemelen bu ikili yapıyı doğrudan görüntüleyerek bu soruyu yanıtlayamayabilir. On milyonlarca ışık yılı uzaktan bile JWST'nin muhteşem çözünürlüğüyle bile, sadece 0.1 parseklik bir projeksiyon ayrılığına sahip olmaları nedeniyle bireysel olarak çözmeleri çok zor olacaktır.
Ancak teleskop, onu karıştırıp duran kara deliğin (veya deliklerin) doğası hakkında daha fazla bilgi verebilecek galaktik merkez etrafındaki toz ve gaz hareketlerini ortaya çıkarabilir.
JWST görüntülerinde ayrıca kırmızı renkte parıldayan dağınık bölgeler de görülüyor. Bunlar, gökadanın sarmal kolları boyunca uzanan gaz ve toz içinde oluşan yıldız oluşumu cepleri.
Bir yıldız oluşumu, gaz bulutunun yerçekimi altında çökebilecek kadar yoğunlaşmasıyla başlar ve bir yıldızın tohumuna dönüşür.
Görüntüde, merkezden birkaç bin ışık yılı çapında, parlak bir yıldız oluşumu halkası görebilirsiniz.
Bu, bir yıldız patlaması halkası olarak bilinir ve Mürekkep Balığı Gökadası'nda iyi incelenmiştir. Gökbilimciler, bu halkanın gökadanın mimarisinin doğal bir sonucu olarak oluştuğunu ve bu bölgede gazı yerçekimsel olarak yoğunlaştırdığını düşünüyor.
Diğer yıldız patlaması bölgeleri de gökadanın sarmal kolları boyunca dağılmış durumda, bu da oldukça dinamik bir galaktik ortama işaret ediyor.
Yani burada zaten çok şey oluyor, ama dahası da var. 2022'de bilim insanları, yüksek enerjili bir nötrinonun doğrudan Mürekkep Balığı Gökadası'nın kalbine kadar izini sürdüklerini açıkladılar.
Galaktik çekirdek, her yıl Güneş kütlesinin yaklaşık 0.23 katına eşdeğer bir hızda madde tükettiği tahmin ediliyor. Bu oldukça istikrarlı bir hız ve aşırı yerçekimsel ve sürtünmesel stres altında dönen tüm bu maddeler oldukça fazla enerji üretiyor.
Yüksek enerjili nötrinolar aşırı enerjik durumlarda doğar, ancak izlerini sürmek çok zordur. 2022'deki çalışma, Mürekkep Balığı Gökadası'nın devasa bir atomik parçacık hızlandırıcısı olabileceğini öne sürüyor. Eğer öyleyse, Samanyolu dışında tespit edilmiş az sayıda kaynaktan biri olacaktır.
Bu tür nesneleri gözlerimizin normalde göremediği sırları ortaya çıkaran ışıkta inceleyerek, JWST bize çevreleyen Evren hakkındaki en ilgi çekici sorulardan bazılarını yanıtlamaya yardımcı olabilir.
