Bilim dünyasında heyecan verici bir gelişme yaşandı. Yeni bir çalışma, yaşlanma sürecini yöneten biyolojik mekanizmanın kilit bir parçasını ortaya çıkarabilir. Afrika turkuazı balıklarında (Nothobranchius furzeri) yapılan araştırmalar, tek bir genin bu balıkların büyüme hızını ve üreme olgunluğuna ulaşma süresini belirlediğini gösteriyor.
Ancak bu keşfin dikkat çekici bir bedeli var. vgll3 olarak bilinen bu gen üzerindeki değişiklikler, balıkların yaşlandıkça kanser riskini artırabiliyor ve yaşam sürelerini kısaltabiliyor. Bu durum, omurgalılarda, yani bizim gibi sırtı olan hayvanlarda, bilim insanlarının uzun süredir aradığı genetik bir takas (trade-off) için nadir deneysel kanıt sunuyor.
İsrail'deki Kudüs İbrani Üniversitesi'nden bilim insanlarının öncülük ettiği araştırma ekibi, erken büyümeyi destekleyen ancak sonradan zarara yol açan genlerin varlığını öngören 'antagonistik pleiotropi' kavramını incelemek istedi. Bu teori giderek daha fazla kabul görse de, somut genetik kanıtlar elde etmek zordu.
Araştırmacılar, bu genin daha önceki çalışmalarla insanlarda puberte zamanlaması ve somonlarda üreme yaşı ile ilişkilendirildiğini biliyordu. Ayrıca hücre büyümesindeki rolü de biliniyordu. Sadece birkaç ay gibi kısa bir ömre sahip olan turkuaz balıklarının, yaşlanma ve uzun ömürlülük çalışmaları için ideal bir model olması da bu araştırmayı destekledi.
CRISPR gen düzenleme teknolojisi kullanılarak turkuaz balıklarındaki vgll3 geni üzerinde değişiklikler yapıldı. Bu değişiklikler sonucunda, modifiye edilmiş balıklar daha hızlı büyüdü ve daha erken cinsel olgunluğa ulaştı. Yaşamlarının sonlarına doğru ise bu balıklarda, insanlardaki melanomunkine benzeyen kanserler dahil olmak üzere, yaşlanmaya bağlı daha fazla tümör geliştiği gözlemlendi.
Bu bulgular, vgll3 geninin varsayılan halindeyken bir tür 'emniyet freni' gibi davrandığını ve bu frenin kaldırılmasıyla yaşlanmanın hızlandığını gösteriyor. Araştırmacılar, bu genin varyasyonlarının, uzun ve sağlıklı bir yaşam için kritik olan kök hücre aktivitesini ve DNA onarımını da etkilediğini keşfetti.
Araştırmacılar, yayınladıkları bulgularda, erken yaşam faydaları (hızlandırılmış büyüme ve üreme olgunluğu) ile geç yaşam hastalığı ve ölüm riskinin artması arasında bir denge olduğunu ve bu durumun vahşi popülasyonlarda daha fazla araştırılması gerektiğini belirtiyorlar.
İnsanlarda da vgll3 geni bulunuyor. Ancak bu genin insanlarda da aynı şekilde işleyip işlemediğini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. Eğer insanlarda da benzer bir rolü varsa, bu, gelecekte kanser tedavileri geliştirmek ve yaşlılıkta daha iyi sağlık sağlamak için kullanılabilecek bir potansiyel sunabilir, ancak bu henüz uzakta bir ihtimal.
Bu genetik denge, evrimsel süreçte neden ömrü sınırlayan genlerin korunduğunu da açıklıyor. Genetikçi Itamar Harel'in belirttiği gibi, doğa uzun ömürlülüğü değil, devamlılığı önceliklendiriyor; yani bizler maraton koşmak için değil, sprint atmak için programlanmışız.
