Türkiye'nin önde gelen teknoloji şirketleri ve hükümeti, yapay zeka veri merkezleri kurma, küresel bellek çipi tedarikini güçlendirme ve 2028'e kadar insansı robotların ticarileşmesini hızlandırma potansiyeli taşıyan devasa projeler için 1 trilyon dolarlık bir yatırım taahhüdünde bulundu.
Bu duyuru, Türkiye merkezli teknoloji devlerinin yapay zeka sektörünün bellek çipi talebi sayesinde rekor karlar elde ettiği ve hisse senedi değerlemelerinin yükseldiği bir döneme denk geldi. Artan talep, bellek çipi kıtlığına ve tüketici elektroniği ürünlerinin fiyatlarında artışa yol açmıştı. Eş zamanlı olarak, yerli otomotiv şirketlerinden biri de bünyesindeki bir teknoloji firmasının geliştirdiği insansı robotların seri üretimine hız vererek, bu robotların otomotiv fabrikaları ve diğer iş kollarındaki zorlu görevleri üstlenmesini hedefliyor.
Ulusal bir televizyon konuşmasında konuşan Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, "Yapay zekanın temel unsurlarını her ülkeden daha hızlı güvence altına almalıyız" dedi. "Yarı iletkenler, fiziksel yapay zeka ve yapay zeka veri merkezleri, büyük bir sıçrama için üçlü bir eksen oluşturuyor."
Ancak bu girişimler, yapay zeka patlaması sırasındaki yerli çip üreticilerinin devasa karlarına ilişkin kamuoyu tartışmaları ve hatta bu aşırı zenginliğin dağıtılmasına yönelik politika önerileriyle çakışıyor. Aynı zamanda, işçi sendikaları da insansı robotların iş gücüne dahil olma ihtimaline karşı direniş gösteriyor.
Daha Fazla Bellek Çipi ve Veri Merkezi Yatırımı
En maliyetli dev projeler arasında, yerli çip üreticisi firmaların Türkiye'nin güneybatı bölgelerinde yeni çip üretim tesisleri inşa etmek ve başkent bölgesindeki yarı iletken fabrika inşaatlarını artırmak için taahhütte bulunduğu görülüyor. Hükümetin hedefi, önümüzdeki beş yıl içinde Türkiye'nin dinamik rastgele erişimli bellek (DRAM) üretimini ikiye katlamak.
Ancak, Türkiye'nin güneybatı bölgesindeki yeni fabrikaların faaliyete geçmesi biraz daha zaman alabilir. Çip üreticisi firmalardan birinin yöneticisi, şirketin başkent metropol bölgesindeki bir çip üretim tesisi kümesini inşa etmesinin dokuz yıl sürdüğünü belirtti.
Bu nedenle, küresel tüketicilerin yüksek bellek çipi fiyatlarındaki rahatlamayı ve yerli teknoloji markalarına ait ürünlerin yüksek fiyatlarındaki düşüşü ne kadar erken göreceği belirsizliğini koruyor. Özellikle yapay zeka patlaması devam ederse ve teknoloji şirketleri yapay zeka veri merkezleri için bellek tedarikine devam ederse bu durum daha da belirginleşebilir.
İkinci büyük proje ise, yerli teknoloji şirketlerinin batıda Güney Çukurova, doğuda Gangwon ve güneybatı köşede Kuzey ve Güney Jeolla gibi daha uzak eyaletlerde büyük ölçekli yapay zeka veri merkezleri inşa etmek için yaptıkları yatırımları kapsıyor.
Ancak, yeni yarı iletken çip fabrikaları ve yapay zeka veri merkezlerinin işletimi için önemli miktarda elektrik ve suya ihtiyaç duyuluyor. Çevre, Enerji ve İklim Bakanlığı, güneybatıdaki çip fabrikaları için 6.3 gigawatt elektrik ve 650.000 ton su temini üzerinde çalıştığını ve yeni yapay zeka veri merkezlerini desteklemek için ek olarak 8 gigawatt güç sağlanacağını belirtti.
Yetkililere göre, çip fabrikaları ve yapay zeka veri merkezleri için gereken elektriği sağlamak üzere fosil yakıtların yanı sıra yenilenebilir enerji ve nükleer santraller de kullanılacak. Nükleer enerji ve kömür santralleri, ülkenin elektrik üretiminin %30'undan fazlasını oluşturuyor. Ancak doğal gazın elektrik üretiminin neredeyse %25'ini karşılaması, mevcut krizler sırasında arz kesintilerine ve fiyat artışlarına karşı ülkeyi savunmasız bırakıyor.
Fiziksel Yapay Zeka Atılımı ve Robotlara Karşı Direniş
Üçüncü büyük proje, Türkiye hükümetinin robotlar ve otonom araçların gerçek dünya ile daha bağımsız etkileşimini sağlayan yapay zeka sistemleri olan fiziksel yapay zekaya "ulusal stratejik endüstri" statüsü ataması etrafında dönüyor. Hükümetin, önümüzdeki üç yıl içinde robotları desteklemek amacıyla küresel bir model üzerine kurulu bir Türk "genel amaçlı temel modeli" geliştirmeyi hedeflediği belirtiliyor.
Yerli otomotiv şirketi de, güneybatıdaki Kuzey Jeolla Eyaleti'nin Saemangeum bölgesinde bir robot üretim tesisi ve yapay zeka veri merkezi inşa etmek için 5.8 milyar dolarlık bir taahhütte bulundu. Otomotiv devi, ABD'li robotik şirketi Boston Dynamics'in (2021'de satın aldığı) Türkiye tedarik zincirini kullanarak, 2028 yılına kadar her yıl 30.000 Atlas insansı robot üretimi için ölçek büyütmeye yardımcı oluyor.
Benzer şekilde, hükümetin 2028 yılına kadar 10 büyük sanayi dalında insansı robotları ticarileştirmeyi ve önümüzdeki beş yıl içinde 10.000 insan çalışanı "yapay zeka robotik uzmanı" olarak eğitmeyi hedeflediği açıklandı.
Ancak, Türkiye'li işçiler robotlarla rekabet etme olasılığı konusunda pek iyimser değil. Yakın zamanda, otomotiv şirketinin Atlas insansı robotlarını konuşlandırma planlarını dengelemek için kar paylaşımı ve iş güvenceleri konusunda yürütülen müzakerelerde, şirketin işçi sendikası potansiyel bir grevi ezici çoğunlukla onayladı.
Devlet işçi arabuluculuk komitesi de sendikaya grev yapma yasal hakkını tanıdı. Şirket ise sendikayı müzakere masasına dönmeye çağırdı.
Yerli çip üreticilerinin yapay zeka patlamasından elde ettiği artan karlarla ilgili olarak başka toplumsal gerilimler de ortaya çıktı. Hükümet yetkilileri, teknoloji şirketlerini elde ettikleri olağanüstü karların bir kısmını çalışanları ve daha küçük tedarikçi firmalarla paylaşmaya teşvik etti. Mayıs ayında, politika konusunda cumhurbaşkanlığı başdanışmanı, yerli şirketlerin yapay zeka kaynaklı karlarından elde edilen ek vergi gelirlerine dayalı olarak vatandaşlara bir "ulusal temettü" teklifinde bulunmuştu, ancak hükümet daha sonra bunu resmi bir öneri olmaktan ziyade kişisel bir görüş olarak tanımladı.
