Multipl Skleroz (MS) teşhisi konulduğunda, hastalığın nasıl ilerleyeceği konusunda büyük bir belirsizlik yaşanır. Ancak yeni araştırmalar, hastalığın en şiddetli etkilerini gösterdiği durumlarda potansiyel bir mekanizma ve tedavi hedefi olduğunu ortaya koyuyor.
MS, sinir hücrelerine zarar vererek sinir sinyallerinin iletilmesini sağlayan koruyucu kılıflarını soyar. Hollandalı araştırmacıların yürüttüğü yeni bir çalışma, MS'in en şiddetli vakalarında, genellikle hasarlı dokuyu onarmak ve atıkları temizlemekle görevli bir bağışıklık hücresinin yağ damlacıklarıyla aşırı yüklendiğini öne sürüyor.
Daha önce MS hastalarında da gözlemlenen ancak tam olarak ne işe yaradığı anlaşılamayan bu hücreler, “köpüklü mikroglialar” olarak adlandırılıyor. Yapılan son araştırmanın bulgularına göre, bu köpüklü mikroglialar, MS'in en ağır seyrinin arkasındaki anahtar faktörler olabilir.
MS, vücudun bağışıklık sisteminin aşırı aktif hale geldiği, kendi hücrelerini yabancı olarak algılayıp iltihaplanma yoluyla hasara yol açtığı otoimmün bir hastalıktır. Ancak köpüklü mikroglialar, hastalığın ilerleyişinde bundan daha fazlasının olduğunu gösteriyor.
Moleküler fizyolog Daan van der Vliet, çalışmanın sonuçlarını şu şekilde açıklıyor: “Bu köpüklü mikrogliaların sayısının fazla olduğu hastalarda, hastalığın daha şiddetli seyrettiğini tespit ettik. Durumun sadece iltihap tepkisinden ibaret olmadığı anlaşılıyor.”
Araştırmacılar, hastalığın bilişsel ve fiziksel işlevlerin azaldığı ikincil ilerleyici MS teşhisi konulmuş 28 kişinin ölüm sonrası beyin dokusunu inceledi. Bu dokular, hastalık sahibi olmayan 10 bağışlanmış beyin örneğiyle karşılaştırıldı.
Çeşitli profilleme teknikleri kullanarak, araştırmacılar MS lezyonlarından etkilenen beyin bölgelerindeki proteinlerin, yağların ve aktif genlerin haritasını çıkardılar. Bu lezyonlar, sinir liflerinin etrafındaki miyelin adı verilen yağlı, koruyucu kılıfın aşırı agresif hale gelen bağışıklık hücreleri tarafından saldırıya uğramasıyla oluşur.
Köpüklü mikrogliaların sayısının MS ilerlemesiyle bir bağlantısının olmasının yanı sıra, araştırmacılar bu mikrogliaların lezyonların etrafındaki iltihaplanma biçimini de değiştirdiğini, protein ve enzimler açısından farklı bir moleküler imzaya sahip olduğunu buldular.
Araştırmacılar, mikrogliaların nöronlardaki hasarı onarmaya çalışırken yağlarla (başlangıçta miyelin ile) tıkandığını ve aşırı yüklendiğini, bunun da iltihaplanmayı daha da kötüleştirdiğini öne sürüyor. Van der Vliet, “Bu hücreler muhtemelen iyi bir şey yapmaya çalışıyorlar: hasarı temizlemek. Ancak adeta aşırı yükleniyorlar. Sonuç olarak, onarıma etkili bir şekilde katkıda bulunamıyorlar” diyor.
Araştırmacılar ayrıca MS'in bir fare modelini kullanarak, köpüklü mikroglialarda en aktif olan enzimlerden birini bloke ettiler. Bu farelerde doku iyileşmesinde düzelme gözlemlendi, bu da bu bağışıklık hücreleri ile MS'in daha kötü ilerlemesi arasındaki bağlantıyı daha da güçlendiriyor.
Bu araştırmanın henüz erken aşamalarında olduğunu ve köpüklü mikrogliaların MS'in ilerleyişindeki rolünün doğrulanması için MS hastalarında klinik denemelerin yapılması gerektiğini belirtiyorlar. Ayrıca, onarılmayan lezyonların zamanla nasıl gelişmeye devam ettiğinin de incelenmesi gerekiyor.
Bununla birlikte, bu bulgular, MS hastalarının bazılarının on yıllarca nispeten normal bir yaşam sürdürürken, bazılarının neden daha erken felç olduğunu veya genç yaşta daha şiddetli semptomlar geliştirdiğini anlamak açısından umut verici görünüyor.
Araştırma ekibi, bu bulguların hücrelerdeki yağ metabolizmasını hedefleyen yeni MS tedavilerinin geliştirilmesine yardımcı olabileceği umudunu taşıyor. Ayrıca, diğer araştırma alanlarıyla birlikte, MS'in daha şiddetli vakalarının daha erken evrelerde tespit edilme potansiyeli de bulunuyor.
Araştırmacılar, köpüklü mikroglialarla ilişkili yağların beyin-omurilik sıvısında yüzdüğüne dair işaretler bulduklarını ve bunun hastalığın bir belirteci olarak ölçülebileceğini belirtiyorlar.
Van der Vliet, “Bu, gelecekte doktorların hangi hastaların hızlı düşüş riski altında olduğunu ve hangi tedavinin kendileri için en uygun olacağını daha erken belirlemelerine yardımcı olabilecek biyobelirteçler geliştirme olasılığını açıyor” diyor.
Bu araştırma, Nature Neuroscience dergisinde yayımlandı.
