Dünyaya Mars'tan çarparak ulaşmış bir meteoritin incelenmesiyle beklenmedik bir keşif yapıldı.
Bir kaya parçasının içinde, bilim insanları daha önce hiçbir Mars örneğinde rastlanmayan bir mineral olan granatın birkaç kristalini buldu.
Bu küçük kristal, büyük soruları beraberinde getiriyor.
Dünya'da granat genellikle yoğun ısı, basınç veya kimyasal değişimler sonucunda oluşur. Ancak Mars'ta granat oluşumuna uygun koşulların daha önce hiç tespit edilmediği belirtiliyor.
Royal Ontario Müzesi koleksiyonunda bulunan bu meteorit, bu gizemi açıklamak durumunda.
Meteoritin içindeki granat Mars'ta mı oluştu? Eğer öyleyse, hangi süreçlerle ve ne zaman ortaya çıktı?
Eğer Mars'ta oluşmadıysa, nereden geldi ve Mars'a nasıl ulaştı?
Kanada'daki Brock Üniversitesi'nden gezegen bilimci Tanya Kizovski, bu keşfin gezegenin jeolojik süreçleri hakkındaki bilgilerini genişleteceğini belirtiyor.
Kizovski'ye göre, granat içeren bu yeni kaya türü, Mars'ın tarihi boyunca nasıl değiştiği ve granat ile ilgili mineralleri oluşturan antik ortamlar hakkında ipuçları sunabilir.
Genellikle parlak, kan kırmızısı rengiyle bilinen granat, Mars'taki bu örneğinde farklı bir görünüme sahip.
Birçok mineral gibi granatın da bilinen formundan farklı görünebileceği, özellikle demir açısından zengin olan andradit türünün sarı-yeşil renkte olabileceği ve diğer meteorit minerallerine benzerliği nedeniyle ilk başta fark edilmeyebileceği aktarılıyor.
Bu nedenle araştırmacılar, keşfi neredeyse kaçırıyorlardı.
Kizovski, meteoritin küçük bir bölümünün ilginç göründüğünü ve kimyasının biraz sıra dışı olduğunu, ilk başta yaygın bir mineral olan piroksen sanıldığını ancak daha yakından bakıldığında farklılığın anlaşıldığını ifade ediyor.
Yapılan detaylı analizler sonucunda mineralin andradit olduğu doğrulandı. Sadece birkaç kristal, yaklaşık 0.8'e 0.5 milimetre boyutlarında, yani bir haşhaş tohumundan bile küçük bir kaya parçasında bulundu.
NWA 8171 olarak adlandırılan meteorit, gezegen bilimciler için zaten büyük ilgi çekiyordu.
Meteorit, bazaltik breş adı verilen, magma soğuyup katılaşırken etrafındaki mineral kümelerini içine alan bir kaya türünden oluşuyor.
Bu kompozisyonu, bazaltın hamur olduğu ve diğer mineral parçacıklarının meyve ve kuruyemişleri oluşturduğu bir tür keke benzetiliyor.
Bazaltı ve içerdiklerini bir arada değerlendiren NWA 8171, Mars jeolojisi hakkında, antik magma akışlarından minerallerin içindeki bilgilere kadar birçok konuda bilgi sunuyor.
Granatın NWA 8171'de keşfedilmiş olması, bu minerallerin geçmiş jeolojik süreçlerin izlerini saklama yetenekleri göz önüne alındığında özellikle heyecan verici.
Granatlar, oluştukları sıcaklık ve basınç koşullarının eşsiz kayıtlarını tutarak geçmiş jeolojik süreçlerin mükemmel kayıtlarını korur. Ayrıca bu koşulların zaman çizelgesini belirlemek için de kullanılabilirler ve oluşum ortamlarının kimyasını ortaya çıkarabilecek diğer minerallerin izlerini içerebilirler.
Araştırmacılar, granatın oluşum ortamının tam olarak nasıl göründüğünü, Mars'ta henüz bulunmayan sıra dışı bir magma türünü mü içerdiğini yoksa metamorfik bir süreç mi olduğunu henüz bilmiyor.
Kizovski, granatın Dünya'daki metamorfik kayalarda sıkça rastlanan klasik bir mineral örneği olduğunu, metamorfizma sürecinin volkanik veya tortul kayaçları aşırı ısı, yüksek basınç veya sıcak sıvılara maruz bırakarak yeni bir forma dönüştürdüğünü açıklıyor.
Mars'ta metamorfizma yoluyla granat üretmek için gereken ısı ve basıncın, bir meteoritin yüzeye çarpması, Mars kabuğuna magma yükselmesi veya her ikisinden kaynaklanabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılar, granatın Mars'ta oluşmamış olma ihtimalini de henüz dışlayamıyor.
Meteorit parçası içindeki bazı kimyasal özellikler Mars'a özgü görünse de, NWA 8171'in birden fazla türde malzeme içeren bir breş olması nedeniyle, parçanın teorik olarak başka bir yerden gelip Mars'a çarpmış ve breşin içine dahil olmuş olma ihtimali de devam ediyor.
Bu durumu araştırmak için bir sonraki adım, mineraldeki izotop oranlarına bakmak olacak. Eğer bu oranlar, diğer Mars minerallerindeki izotop oranlarıyla benzerlik gösterirse, granatın Mars'ta oluştuğu anlamına gelecek ve bu da kızıl gezegenin derin jeolojik tarihi hakkında yeni ışıklar tutacak.
Portsmouth Üniversitesi'nden gezegen bilimci James Darling, bulguların Mars'ın jeolojisine dair anlayışımıza çarpıcı yeni bir boyut kattığını ve komşu gezegenimizin evrimine yönelik heyecan verici yeni bir pencere açtığını belirtiyor.
Bulgular, Geochemical Perspectives Letters dergisinde detaylandırıldı.
