Kalp-damar sağlığı hastalarının kanındaki fazla yağları temizlemek için kullanılan bir filtreleme yöntemi, artık çok daha küçük ve istenmeyen misafirleri de yakalayabilecek gibi görünüyor: bazı kalıcı sentetik kimyasallar ve mikroplastikler.
Terapötik aferez olarak bilinen bu tedavi yöntemi, hastanın kanını bir makineden geçirerek hedeflenen maddeleri filtreler ve ardından kanı tekrar vücuda verir.
Bu yöntem, çevresel kirleticileri temizlemek amacıyla geliştirilmedi. Genellikle, ilaç tedavisinin kolesterolü yeterince düşüremediği, kalp-damar hastalığı riskini artıran yağ taşıyıcı partiküllerin ciddi şekilde biriktiği durumlarda kullanılır.
Ancak Almanya'da yapılan araştırmalar, işlem öncesi ve sonrası toplanan kan örneklerini karşılaştırdıklarında, bazı sentetik kimyasalların seviyelerinin düştüğünü ortaya koydu.
İlk bulgular, belirli mikroplastiklerin de filtreler tarafından tutulabileceğini gösteriyor.
Araştırmada incelenen kimyasallar, per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS) olarak adlandırılıyor. Bu maddeler, yapışmaz yüzeyler, su geçirmez tekstiller ve bazı gıda ambalajları gibi birçok üründe kullanılıyor.
Bazı PFAS maddeleri çevrede ve insan vücudunda yıllarca kalabildiği için sıkça "sonsuz kimyasallar" olarak anılıyor.
İnsanlar, kirli su ve gıda, tüketici ürünleri, ambalajlar ve hatta ev tozları yoluyla PFAS'a maruz kalabiliyor.
Dresden Teknik Üniversitesi'nden moleküler endokrinolog Charlotte Steenblock, "Çalışmamızın en önemli bulgusu olarak gördüğümüz şey, başlangıçta şiddetli kalp-damar hastalığı olan hastaların kanındaki liproteinleri temizlemek için geliştirilen terapötik aferezin, aynı zamanda PFAS ve mikroplastiklerin dolaşımdaki seviyelerini de azalttığıdır" dedi.
Steenblock, "Bu beklenmedikti, çünkü PFAS ve mikroplastikler kimyasal olarak lipoproteinlerden farklıdır ve tedavinin hedeflenen maddeleri değillerdi" diye ekledi.
Uzun süreli PFAS maruziyeti, toplam kolesterol seviyelerinin yanı sıra LDL ("kötü" kolesterol) seviyelerindeki artışla, bağışıklık ve hormonal değişikliklerle ve bazı kanser türleriyle ilişkilendirilmiştir. Ancak risk, maruziyetin türüne, dozuna ve süresine bağlıdır.
Araştırmacılar, çift filtrasyonlu plazmaferez uygulanan 14 hastayı inceledi. Bu yöntemde kan hücreleri, plazmadan ayrılır ve plazma, liproteinler gibi daha büyük hedefleri tutan ikinci bir filtreden geçer.
İki çift filtrasyon seansından önce ve sonra, bu hastalarda dört yaygın PFAS maddesi ölçüldü. Bir işlemin hemen ardından kan konsantrasyonlarında yüzde 25'e varan düşüşler görüldü.
Başka bir laboratuvar, farklı bir yöntem kullanarak dört hastadan alınan örnekleri analiz etti ve beş PFAS maddesinde yüzde 43,5 ila 75,8 arasında ortalama azalmalar tespit etti.
Ancak küçük örneklem boyutu ve farklı yöntemler nedeniyle, bu iki set sonuç doğrudan karşılaştırılamaz. Ayrıca, daha yüksek yüzdeler, her hastadaki bu spesifik PFAS moleküllerinin yarısından fazlasının çıkarıldığı anlamına gelmez.
Bazı PFAS maddeleri kan proteinlerine bağlanabilir ve lipoproteinlerle birlikte seyahat edebilir, bu nedenle filtreler tarafından doğrudan tutulabilir veya hedeflenen maddelerle birlikte çıkarılabilir.
Steenblock, "Mevcut hipotezimiz, bu çevresel kirleticilerin aferez filtrelerinde doğrudan tutulduğu veya lipoproteinler ve plazma proteinleriyle agregatlar veya kompleksler oluşturarak işlemin kendisi sırasında birlikte çıkarılmalarına izin verdiği yönünde" açıklamasında bulundu.
Mikroplastik bulguları ise daha az tutarlıydı.
Dört hastanın bazılarında polietilen seviyeleri düşerken, üç hastada polivinil klorür seviyeleri düştü. Ancak diğer polimerler aynı eğilimi göstermedi ve tedaviden sonra bazı dolaşımdaki plastik seviyeleri arttı.
Bu tutarsızlıklar, ölçüm yöntemlerini, çevresel kirliliği veya aferez sisteminin plastik bileşenlerini yansıtıyor olabilir. Bu nedenle çalışma, aferezin insan kanındaki mikroplastikleri güvenilir bir şekilde azalttığını kanıtlamıyor.
Steenblock, ekibin kullanılmış filtrelerden yıkanan malzemelerde defalarca mikroplastik tespit ettiğini belirtti.
Steenblock, "Aferezin mikroplastik parçacıklarını sadece yeniden dağıtmadığı, aynı zamanda dolaşımdan çıkardığı konusunda oldukça eminiz, çünkü işlem sonrası aferez filtrelerinden kurtarılan elüatlarda tekrarlayan bir şekilde mikroplastikler tespit ettik" dedi.
Ancak bir filtrenin yakaladığı parçacıklar, vücudun toplam mikroplastik yükünde bir azalma olduğu anlamına gelmez. Kan testleri yalnızca o anda dolaşımda olanları gösterir; dokularda depolanan parçacıklar daha sonra kana geri dönebilir.
Bu durum önemlidir, çünkü mikroplastikler insan beyninde, karaciğerinde ve böbrek dokularında tespit edilmiştir, ancak uzun vadeli sağlık etkileri hala belirsizliğini koruyor.
Keşif niteliğindeki bu çalışma, küçük ve kısmen farklı hasta gruplarını kapsadı ve mikroplastik ölçümleri çevresel kirliliğe karşı hassastır. Araştırmacılar, azalmaların ne kadar sürdüğünü veya hastaların sağlığının iyileşip iyileşmediğini belirlemediler.
Bu nedenle, aferezin çevresel kirletici maruziyeti için bir tedavi olarak kabul edilmesinden önce daha büyük kontrollü denemeler, standartlaştırılmış ölçümler ve daha uzun takip süreleri gerekmektedir.
Ayrı bir 2026 araştırması, 114 hastada 174 plazma değişimi prosedürünü inceledi. Yüksek başlangıç seviyelerine sahip hastalarda mikroplastik seviyeleri düşerken, düşük seviyelere sahip hastalarda yükseldi.
Bu makalenin yazarları, işlem sırasında kullanılan plastik tüplerin ve sıvı torbalarının kana parçacık salmış olabileceğini öne sürdü.
Şimdilik, elde edilen kanıtlar aferezi mikroplastik "detoksu" olarak desteklemiyor. Bu, uzman gözetiminde belirli durumlar için uygulanan tıbbi bir müdahaledir.
Yine de bulgular ilgi çekici bir olasılığı gündeme getiriyor: Zararlı yağ taşıyıcı partikülleri yakalamak için tasarlanmış bir filtre, onlarla birlikte seyahat eden bazı PFAS ve mikroplastikleri de çıkarabilir.
Çalışma, "Brain Health" adlı yayında yayımlandı.
