Yaşlanmak kaçınılmaz bir gerçek olsa da, bu sürecin tahmin ettiğimiz gibi tekdüze ilerlemediği yeni bir araştırmayla ortaya kondu. Bilim insanları, vücudumuzun farklı dokularının şaşırtıcı derecede değişken yaşlanma takvimlerine sahip olduğunu ve bu sürecin iki ana döneme ayrılabileceğini keşfetti.
Yapılan yeni bir bilimsel çalışma, insan vücudundaki onlarca farklı dokudaki yapısal değişiklikleri inceleyerek yaşlanmanın doğrusal bir süreç olmadığını gösterdi. Aksine, bazı dokular 30'lu yaşlarda hızla değişmeye başlarken, bazıları menopoz dönemine kadar nispeten stabil kalabiliyor. Hatta bazı organlar için iki belirgin hızlanmış yaşlanma dönemi olduğu saptandı.
Bu bulgular, vücudumuzda tek bir genel yaşlanma süreci yerine, her organın veya vücut sisteminin kendi zaman çizelgesine sahip olabileceğini gösteriyor. Dahası, farklı organ sistemlerinin birbirlerini etkilediği de anlaşılıyor.
Araştırmacılar, bu tespiti yapabilmek için PathStAR adını verdikleri bir hesaplamalı sistem geliştirdiler. Bu sistem, rutin patoloji görüntülerindeki dokuların mikroskobik yapısını analiz ederek çalışıyor. PathStAR, kişilerin kronolojik yaşını tahmin etmek yerine, doku değişikliklerinin fiziksel mimarisine odaklanıyor.
Yaklaşık 40 farklı doku tipinden 970 donörden alınan 25.000'den fazla doku örneği üzerinde yapılan analizler sonucunda, damarların yaşlanmaya erken başlayan organlardan biri olduğu anlaşıldı. Atardamarlardaki yapısal değişikliklerin en hızlı olduğu dönem 30'lu yaşlara denk gelirken, bu durum damarlarda erken plak oluşumunun da bu on yılda en çok arttığını gösteriyor.
Üreme sistemi ise bambaşka bir tablo çizdi. Kadınlarda rahim ve vajina erken yetişkinlik döneminde nispeten stabil kalırken, en büyük yapısal değişiklikler 50'li yaşların başı ve ortasında, yani menopoza geçiş döneminde gözlendi. Bu değişiklikler arasında doku küçülmesi ve endometriyumun incelmesi gibi, östrojen seviyesindeki düşüşle uyumlu etkiler yer alıyor.
Yumurtalıklar ise daha da farklı bir örüntü sergiledi. Yumurtalık dokusu, tek bir sürekli değişim yerine, yaklaşık 35-40 yaşlarında ve ardından 55-60 yaşlarında olmak üzere iki ayrı yaşlanma hızlanması dönemi yaşadı. Bu dönemler, menopoz sonrası döneme denk geliyor.
Bunun yanı sıra, özofagus, mide ve bağırsak gibi üreme ile doğrudan ilgisi olmayan organlar dahil olmak üzere, incelenen 14 dokunun dokuzunda genel olarak 30'lu ve 50'li yaşlarda iki hızlı yapısal değişim dönemi yaşandığı belirlendi. İlginç bir şekilde, erkeklerde prostat ve testisler de bu iki aşamalı yaşlanma modelini takip etti.
Araştırmacılara göre, hormonlar bu senkronizasyonda önemli bir rol oynayabilir. Hormonların vücutta sinyal molekülleri olarak dolaşması ve sadece üreme sistemleriyle sınırlı kalmaması, bu etkileşimi açıklayabilir. Gastrointestinal dokularda hormon sinyal kapasitesindeki en dik düşüşlerin yaşandığı, bunun da sindirim sistemi boyunca östrojen reseptörlerinin varlığıyla uyumlu olduğu belirtiliyor.
Yaşlanma hızlanmasının genel bir imzası ise, artan iltihaplanma ile enerji üretimi, hücre çoğalması ve hücresel kalite kontrol sistemlerindeki düşüşler olarak gözlemlendi. Bu bulgular, yaşlanma karşıtı müdahalelerin, tek bir sürece odaklanmak yerine, organların en savunmasız olduğu dönemlerde hedeflenmesinin daha etkili olabileceğini düşündürüyor.
Bu çalışmanın bazı sınırlılıkları da bulunuyor. Öncelikle, incelenen örnekler ölüm sonrası dokulardan elde edildi. Ayrıca, araştırmacılar yaşlanmaya bağlı tüm değişikliklerin işlevsel gerileme anlamına gelmediğini ve bazı değişikliklerin adaptif yeniden yapılanma veya nötr varyasyonlar olabileceğini belirtiyor.
Ancak bu çalışma, vücudumuzda sadece tek bir biyolojik saatin değil, muhtemelen onlarca saatin bulunduğunu ve bu saatlerin hepsinin aynı anda çalışmadığını güçlü bir şekilde gösteriyor.
