Esnemenin, beynimizi koruyan sıvının akışı üzerinde beklenmedik bir etkisi olduğu ortaya çıktı. Henüz bu etkinin tam olarak ne anlama geldiği bilinmese de, bu bulgular esnemenin neden evrimleştiğine dair önemli ipuçları sunabilir.
Yapılan yeni bir araştırmaya göre, esneme hareketi beynimizdeki koruyucu sıvının (beyin-omurilik sıvısı - BOS) akışını beklenmedik bir şekilde değiştiriyor. Bu bulgu, hem insanlar hem de pek çok başka canlı türünde esneme yeteneğinin neden evrimleştiğini anlamak için kritik bir adım olabilir.
Araştırmacılar, 22 sağlıklı katılımcının beyin ve boyun bölgelerini, kendilerine esnemeleri, derin nefes almaları, esnemeyi bastırmaları ve normal nefes almaları söylendiği sırada MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) cihazıyla taradılar. Esneme ve derin nefes almanın benzer mekanizmalara sahip olduğu düşünüldüğünden, araştırmacılar taramalarda benzer sonuçlar bekliyorlardı.
Ancak, elde edilen görüntülerde önemli bir fark ortaya çıktı: Derin nefes almanın aksine, esneme beyin-omurilik sıvısını beyinden uzağa doğru itiyordu. Araştırmacılar, esnemenin derin nefes almadaki akış yönünün tersine bir hareket tetiklediğini ve bu durumun kendilerini şaşırttığını belirtti.
Bu etki her zaman gözlemlenmedi ve erkeklerde daha az sıklıkla görüldü. Ancak araştırmacılar bunun tarayıcının kendisinden kaynaklanan bir etkileşimden kaynaklanabileceği konusunda uyarıyor.
Analizler ayrıca, hem derin nefes almanın hem de esnemenin beyinden çıkan kan akışını artırdığını gösterdi. Bu durum, beyne daha taze kanın pompalanması için daha fazla alan yaratıyor. Kan akışının yönü esnemeyle değişmezken, başlangıç aşamalarında karotis atardamarındaki beyin kan akışı yaklaşık üçte bir oranında artıyor. Bu da esnemenin birden fazla nedeni olabileceğine işaret ediyor.
Ayrıca, katılımcıların her birinin kendine özgü esneme kalıpları olduğu ve her esnediklerinde bu kalıpların yakından takip edildiği görüldü. Bu, hepimizin esneme şeklimizi belirleyen kendi merkezi örüntü üreteci mekanizmalarına sahip olduğunun bir göstergesi. Her bireyin esneme şeklinin farklı olduğu, ancak her kişi için oldukça tutarlı olduğu belirtiliyor. Bu durum adeta bir parmak izi gibi, belki de esneme şeklinize göre bir kişiyi tanımlamak mümkün olabilir.
Şimdi asıl büyük soru, tüm bunların ne anlama geldiği ve neden esnemenin, merkezi sinir sistemini düzgün çalıştıran, besin taşıyan ve atıkları uzaklaştıran beyin-omurilik sıvısı konusunda derin nefes almaktan bu kadar önemli ölçüde farklılık gösterdiğidir.
Araştırmacıların öne sürdüğü bir olasılık, esnemenin beynin temizlenmesinde özel bir rolü olduğudur. Diğer bir fikir ise, bunun bir tür beyin soğutma fonksiyonu olduğudur.
Nörodejeneratif hastalıkların atık birikimiyle ilişkilendirildiği ve yaş ilerledikçe atık miktarının artabileceği belirtiliyor. BOS'un nasıl temizlendiğiyle ilgili bağlantının ne kadar güçlü olduğu bilinmiyor ancak son 10 yılda bu alanda pek çok araştırma yapıldı ve esnemenin bu sürece yeni bir unsur katabileceği düşünülüyor.
Esnemelerin beyin ve merkezi sinir sistemi ile yakından ilişkili olduğu görülüyor. Örneğin, daha büyük beyinler genellikle daha uzun esnemelere yol açıyor. Bu, bir dahaki sefere uzun bir süre esnediğinizde arkadaşlarınızla ve ailenizle paylaşabileceğiniz ilginç bir bilgi olabilir.
Esneme, pek çok farklı türde görülen ve insanlar ile hayvanlar arasında bulaşıcı olma eğiliminde olan, ancak büyük ölçüde amacı belirsiz ve şaşırtıcı bir olgu olmaya devam ediyor.
Araştırmacılar, esnemenin oldukça uyarlanabilir bir davranış olduğunu ve fizyolojik önemine dair yapılacak daha fazla araştırmanın, merkezi sinir sistemi homeostazını anlamak için faydalı olabileceğini belirtiyor.
Bu araştırma, Respiratory Physiology & Neurobiology adlı dergide yayımlandı.
