Uyku ile uyanıklık arasındaki o ince çizgi, insan beyninin en tuhaf deneyimleri yarattığı yer olabilir.
Hem uykuda hem de uyanık olunan, ya da ikisi de olunamayan bu ara durumda, uyuyan beyin bilince doğru uzanabilir veya uyanık zihin rahatsız edici bir şekilde uykunun kenarlarına doğru itilebilir.
Araştırmacılar, uyku felci gibi dehşet verici deneyimlerden, zihnin bedenden ayrılarak dolaşabilmesi gibi görünen yeteneklere kadar insanların rapor ettiği en garip deneyimlerin arkasında bu tür bir örtüşmenin olabileceğini ortaya koydu.
Bu durum, aynı zamanda, bedenimizde yaşadığımızı nasıl deneyimlediğimizin doğası hakkında da bize ipuçları verebilir.
Deneyimlediğimiz her şey kolayca açıklanamaz. Örneğin kaşıntıyı, açlığı ve kıskançlığı anlarız; ancak bazı insanlar, bedenin yapabildiği bildiklerimizle uyuşmayan hisler veya deneyimler rapor eder.
Bazı insanlar, kendilerini havada süzülürken veya uçarken hissederler; diğerleri yoğun bir dehşet ve canavarvari varlıklar hissederken; kimileri ise kendi bedenlerini geride bırakıp fiziksel veya ruhsal alanlarda dolaşma hissine kapılır.
Bilim insanları, bedensel algıdaki bu tuhaf bozulmalara sıradışı bedensel deneyimler veya kısaca UBE'ler adını veriyor.
Bu deneyimler uyku felci sırasında, bilinçli rüyalarda ve hatta bir kişi uyanıkken bile meydana gelebilir.
Ve neden bu deneyimlerin yaşandığına dair kimse tam olarak emin değil.
Ancak bu deneyimler sıklıkla uyku ve uyanıklık sınırlarında yaşandığı için, Radboud Üniversitesi'nden nörobilimci Teresa Campillo-Ferrer ve meslektaşları daha fazla bilgi toplamak için zekice bir plan tasarladılar.
Bilinçli rüya veya meditasyon yoluyla bilinçlerinin daha sıra dışı köşeleriyle tanışmış 35 kişi işe alındı ve meditasyon yaparken, uykuya dalarken ve hatta rüya görürken uyku ve uyanıklık arasındaki bu puslu sınır bölgelerine girerken beyin aktiviteleri kaydedildi.
Kullanılan ekipman ise pek de gizemli değildi: Beynin elektriksel aktivitesini kaydetmek için düzinelerce elektrotla donatılmış EEG başlıkları.
Başlıklar takıldıktan sonra, katılımcılar sıra dışı deneyimlerini yaşamak üzere gönderildi.
Her katılımcı, rahatlamalarına ve bedensel duyumlarına odaklanmalarına yardımcı olmak için tasarlanmış meditasyon egzersizleriyle yönlendirildi. Araştırmacılar ayrıca katılımcılar uykuya dalarken sıradışı deneyimleri teşvik etmek için ışık flaşları kullandılar.
Ancak küçük bir pürüz vardı. Uyurken bir bilim insanına beden dışı bir deneyim yaşadığınızı nasıl söylersiniz?
Araştırmacılar bunun için zekice bir çözüm buldu. Katılımcılara, olağan dışı bir şey hissettiklerinde gözlerini bilinçli olarak soldan sağa, soldan sağa sırayla hareket ettirmeleri talimatı verildi.
Göz hareketleri uyku sırasında bile tespit edilebildiği için, bu durum araştırmacılara EEG kayıtlarında deneyimlerin ne zaman gerçekleştiğini belirleme imkanı tanıdı.
Sonrasında, katılımcılar yaşadıkları hisler, gördükleri ve deneyimleri hakkında ayrıntılı bir şekilde sorgulandılar, bu da araştırmacıların öznel anlatımlarını beyinlerindeki kaydedilen elektriksel aktiviteyle eşleştirmelerine olanak sağladı.
35 katılımcıdan 20'si toplam 36 UBE bildirdi – en fazla sayıda deneyim meditasyon sırasında yaşandı, ancak diğerleri REM uykusu, non-REM uykusu ve uyku uyanmaları sırasında, yani uykudan uyanıklığa geçişin kısa dönemleri sırasında gerçekleşti.
Bazı katılımcılar, bedenleri tamamen hareketsiz olmasına rağmen kendilerini süzülürken, düşerken veya dönerken hissettiler. Diğerleri tuhaf titreşimler, basınç veya orada olmayan bir şey tarafından dokunulma hissi yaşadılar.
Bazıları bedenlerinin nerede bittiği veya hatta ne şekilde olduğu bilgisini kaybetti. Bazıları ise felç yaşadı, bazen de korkutucu halüsinasyonlar eşlik etti. 10 vakada, katılımcılar fiziksel bedenin dışında olma veya bir şekilde onun üzerinde yükselme hissini bildirdi.
Ve bu deneyimlerin beyin aktivitesinde ilginç bir desen ortaya çıktı.
Katılımcıların uyku veya meditasyon sırasındaki normal beyin aktivitesiyle karşılaştırıldığında, UBE'ler delta ve teta dalgaları olarak bilinen daha yavaş beyin dalgalarında bir azalma ve daha hızlı beta ve gama dalgalarında bir artışla ilişkilendirildi.
Bu değişimler, özellikle duyusal bilgiyi işleyen ve kendi bedenlerimize dair algımızı oluşturan beynin temporal bölgelerinde belirgindi.
Bu desenin ilginç hale geldiği nokta burası. Daha yavaş beyin dalgası aktivitesi, tipik olarak uyku ve uyanıklık sırasında görülen desenlerin arasında bir yerde görünürken, daha hızlı aktivite uyanık bir beynin aktivitesini daha yakından taklit ediyordu.
Kısacası, bu garip deneyimlerle ilişkili beyin aktivitesi, katılımcılar teknik olarak uyuyor veya uyanık olmalarından bağımsız olarak, hem uyku hem de uyanıklığın özelliklerini birleştiriyor gibi görünüyordu.
Araştırmacılar, bunun nedeninin ilgili beynin zayıf sınırlara sahip olması olabileceğine inanıyor.
Uyanık bir beyin için bu, uyuyan beynin kendi alanına müdahale etmesi anlamına gelir; uyuyan bir beyin için ise uyanıklık kenarlardan sızmaktadır.
Benzer bir örtüşme uzun zamandır uyku felci ile ilişkilendirilmiştir – bilinç beden geçici olarak uyku tarafından felç edildiğinde geri döner – ancak diğer garip bedensel deneyimlerdeki rolü daha az anlaşılmıştır.
Araştırmacılar bulgularında, “Birlikte ele alındığında, bulgularımız UBE'lerin belirli bir uyku evresine veya uyanıklık durumuna bağlı olmayabileceğini, bunun yerine bu evreler arasındaki sınırları bulanıklaştıran bir bilinç durumuna bağlı olabileceğini öne sürüyor” diye belirttiler.
“Bu durum, UBE'lerin bazen rüya benzeri deneyim öğelerini, katılımcıların bulunduğu dış ortamla nasıl bütünleştirebildiğini açıklayabilir, örneğin uyku felci atakları sırasında korkutucu halüsinasyonlar yaşarken kendi yatak odasını görmek gibi.”
Hala çözülmesi gereken gizemler var. EEG kayıtları, beynin bir bütün olarak bir ara duruma girip girmediğini veya farklı bölgelerin eşzamanlı olarak uyku ve uyanıklık faaliyetlerine girip girmediğini ortaya koyamıyor.
Bu olasılıkları araştırmak ve beynin bu kadar gerçek hissettiren yanıltıcı duyumları tam olarak nasıl inşa ettiğini belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.
Ancak bulgular, daha temel bir şeye dair ipuçları sunabilir – beyin en başından beri bedenimizin içinde derinlemesine demirlenmiş olma hissimizi nasıl kuruyor?
Kaynakça: sciencealert.com
