Bundan tam 98 milyon yıl önce, şu anki Myanmar topraklarında uzanan tropik bir yağmur ormanında, ağaçlardan damlayan yapışkan reçineye tuhaf bir çekirge türü takıldı. Günümüzde bu fosilleşmiş böcek, bilim insanlarına çekirgelerin yapraklara benzeyerek kamuflaj yapmasına dair bilinen en eski ve en net kanıtı sunuyor.
Bu fosilleşmiş çekirgenin karnı, aynı bölgede bulunan reçine örneklerinden bilinen ve nesli tükenmiş Selaginella grimaldii adlı bitkinin yapraklarına şaşırtıcı derecede benziyor. Bilim insanları, bu böceğe yayımladıkları bir makalede Folimantis hyalinala adını verdiler. Cins adı Folimantis, 'yaprak çekirgesi' anlamına gelirken, hyalinala ise böceğin kanatlarının cam benzeri şeffaflığına işaret ediyor.
Araştırmacılar, böcekler ve bitkiler arasındaki taklit ilişkisinin en az 200 milyon yıldır var olmasına rağmen, böcek ve bitki taklidinin güvenilir fosil örneklerinin nadir bulunduğunu belirtiyor. F. hyalinala'nın Selaginella ile kurduğu taklit ilişkisinin daha önce hiç rapor edilmediği ve modern çekirgeler arasında Selaginella'yı taklit eden türlerin olmadığı vurgulanıyor.
Günümüzde de birçok çekirge türü, belirli bitkilere adapte olarak o bitkilere benzemeyi başarmıştır. Bunların en dikkat çekicisi, Endonezya ve Malezya'ya özgü orkide çekirgesidir. Bu tür, taç yaprakları andıran vücut rengi ve rüzgarda dalgalanan bir çiçek gibi sallanmasıyla adeta bir çiçeği andırır.
Ancak F. hyalinala'nın yaşadığı dönemde çiçekli bitkiler henüz yaygınlaşmamıştı. Bu nedenle vücudu, nesiller boyunca yapraklara benzeyecek şekilde evrimleşmişti. Yapraklara daha çok benzeyen çekirgeler, avlarını fark ettirmeden yakalama ve kendi avcılarından gizlenme konusunda daha iyi bir şansa sahipti. Aynı zamanda, bu çekirgelerin varlığı bitkileri otçul böceklerden koruyarak karşılıklı bir fayda sağlıyordu.
Evrimsel teoriye göre, bitki benzerliğinden fayda sağlayan çekirgelerin hayatta kalıp genlerini gelecek nesillere aktarma olasılığı daha yüksekti. Zamanla bu durum, Selaginella yapraklarına bu inanılmaz derecede benzeyen görünümü ortaya çıkardı. Bu 98 milyon yıllık fosil, bu tür bitki taklidinin çekirgelerin evrimsel araç setinin en az 98 milyon yıldır bir parçası olduğunu gösteriyor.
Ancak F. hyalinala'da ilginç bir detay bulunuyor. Günümüzdeki birçok bitki taklidi yapan çekirgenin vücudunun farklı bölgelerinde yapraksı özellikler bulunurken, F. hyalinala'da bu özellikler yalnızca karın bölgesinde yoğunlaşıyor. Bu durum, bitki taklidinin ilk olarak vücudun arka kısmında başladığına ve sonradan kanat ve göğüs gibi diğer uzuvlarda benzer değişikliklerin ortaya çıkmış olabileceğine işaret ediyor.
Çekirgeler, aslında hamam böcekleriyle yaklaşık 274 milyon yıl önce yaşamış bir ortak atayı paylaşıyor. Yakın tarihli taksonomik araştırmalar, ilk belirgin çekirge türlerinin Jurasik dönemde, yani yaklaşık 185 milyon yıl önce ortaya çıktığını öne sürüyor. O dönemde süperkıta Gondwana'nın parçalanma sürecinde olması, çekirgelerin bu kadar yaygın, çeşitli ve bulundukları ortamlara sıkı sıkıya adapte olmalarını açıklayabilir. Milyonlarca nesil boyunca bu gizlenme yeteneklerini geliştirdiler.
Ancak bu kadar erken fosil kayıtlarında bitki benzerliği geliştiren tek böcekler çekirgeler değil. Bazı hamam böcekleri, çekirgeler ve diğer böcek ailelerine mensup canlılar da bu dönemlerde bitki benzeri özellikler geliştiriyordu. Aşağıdaki diyagram, fosil böceklerde görülen yaprak taklidini, Dünya'daki bitki türlerinin yayılımıyla karşılaştırıyor. Bu, hem bitki hem de böcek soyunun karada varlıklarını artırmaya başladığı dönemde, bu iki soyun yaşamlarının ne kadar sıkı sıkıya bağlı olduğunu gösteriyor.
Kachin kehribar madenciliği ve ticaretinin, Myanmar'daki sosyopolitik çalkantılarla bağlantılı olduğu yönünde endişeler bulunuyor. Kehribar ticaretinin, Birleşmiş Milletler tarafından 'insanlığa karşı soykırım suçu' olarak kınanan eylemleri finanse etmeye yardımcı olduğu iddiaları mevcut. 2015 yılında Myanmar, fosil ihracatını yasaklamış olsa da, kehribar içindeki fosiller yasal bir gri alanda kalıyor. 2021 yılında bir askeri darbenin ardından, omurgalı paleontoloji topluluğu, 2021'den sonra Myanmar'dan elde edilen kehribar içindeki tüm fosil örneklerinin yayımlanmasına yönelik sert bir moratoryum çağrısında bile bulundu.
F. hyalinala mantis fosili, 2015 yılında bir koleksiyoner tarafından edinildi ve aynı yıl Pekin'deki Başkent Normal Üniversitesi'nin böcek evrimi laboratuvarına bağışlandı.
Kaynakça: sciencealert.com
