Tarihin en büyük ve gerçek anlamda açık kütüphanesi konumundaki Anna's Archive, yapay zeka şirketlerinin kitapları büyük miktarlarda alıp yok etmesini engellemek amacıyla dünya genelindeki gönüllülerden kitapları tarayarak çevrimiçi yüklemelerini istedi. Anna's Archive'ın bu çağrısı, büyük yapay zeka şirketlerinin yapay zeka modellerini eğitmek için kitaplar satın aldığı ve bu sürecin çoğu zaman eserlerin yok edilmesine yol açtığı yönündeki raporların ardından geldi.
Yapay zeka sektöründeki sorunların, yapay zeka şirketi Anthropic'in 2024 yılında telif hakkı ihlali davasında 1,5 milyar dolarlık bir cezaya çarptırılmasıyla başladığı belirtiliyor. Bu uzlaşma, bir telif hakkı davasında şimdiye kadar ödenen en yüksek meblağ olurken, yapay zeka firması merkezi bir kütüphanede saklanan 7 milyon korsan kitaplık koleksiyonu üzerinden kitap başına 200 dolar ödedi. Ancak aynı karar, yapay zeka modellerini eğitmek için mevcut eserlerin kullanımının adil kullanım olduğunu da onayladı. Bu durum, yapay zeka şirketlerinin modellerini eğitmek için kitapları satın alıp taramaya ve yok etmeye başlamasının önünü açtı.
Avrupa genelindeki bağımsız kitapçılarda da benzer bir durum yaşanıyor. Rastgele, nispeten büyük siparişler alıyorlar ve bu kitaplar yerel adreslere gönderiliyor. Dijital çağda bu tür siparişler gelse de, özellikle kurumsal alıcıların yeni kütüphaneleri doldurmak istemesiyle, çoğu "meşru" siparişin koordinasyon ve müzakere ile geldiği, sadece doğrudan satın alma emriyle olmadığı belirtiliyor. Bunun yanı sıra, şüpheli siparişlerde "Pass Your Driving Test, 2018 Edition" ve "The Eddie Hobbs Guide to your SSIA" gibi günümüzde kimsenin almayacağı kitaplar da bulunuyor. Yapılan bir inceleme, kitapların bazılarının, omurgalarının kesilip endüstriyel tarama makinelerine beslendiği bir işleme tesisine gönderildiğini ortaya çıkardı.
Ne yazık ki, bu tarama yöntemi kitapları yok ediyor, bu da basılı kaydın dijital bir kayıt lehine silindiği anlamına geliyor. Kitapların doğal kıvrımını takip eden V şeklindeki bir tarayıcı gibi, bu malzemeleri yok etmeyen tarama yöntemleri mevcut, ancak omurgayı çıkarıp otomatik tarama makinesine beslemek muhtemelen daha yavaş ve daha pahalıdır. Bu yaklaşım, orijinal materyalin yok edilmesiyle birlikte, rakiplerin bu kitapları kendi yapay zeka modellerini eğitmek için kullanamayacağı anlamına geliyor, bu da orijinal alıcıya bir avantaj sağlıyor. Özellikle dünyada başka kopyası olmayan nadir bir kitap yok edildiğinde, bu durum orijinal alıcının lehine oluyor ve yasal risklerden kaçınılmasına da olanak tanıyor.
Özellikle 2022 öncesinde yayınlanan ve "makineler tarafından el değmemiş" olduğu söylenen bu kitapların kullanılması yasal ve etik sorunlar barındırıyor. Ancak pek çok kişinin en büyük endişesi, bu materyallerin yok edilmesinin bilgi tekeline yol açabilmesidir. Orijinal kopya artık mevcut değilse, içerdiği bilgi yalnızca tarayan yapay zeka şirketi için erişilebilir olacak ve ona erişmek isteyen herkesin bu ayrıcalık için ödeme yapması gerekecek. Şirket orijinali ücretsiz paylaşmadığı sürece (ki bu da kendi yasal sorunlarını beraberinde getirecektir). Ayrıca, erişim yapay zeka modeli aracılığıyla sınırlıysa, muhtemelen yalnızca işlenmiş biçimde mevcut olacaktır, çünkü çoğu büyük dil modeli telif hakkı kısıtlamaları korkusuyla bunları kelimesi kelimesine üretmeyecektir. Bu yüzden yazarın "Bilgi özel sunucularda kalıcı olarak tekelleşiyor" demesi de bu durumu özetliyor.
Bu endişe, Anna's Archive'a gönüllülerin kitapları tarayıp yüklemesi çağrısını tetikledi. "Herkes bir kitap tararsa ve dünya çapında 10 milyon gönüllü olursa, 10 milyon paha biçilmez servete sahip olabiliriz," denildi. Küçük taramalar yükleyenlerin genellikle tanındığı ve gölge kütüphaneye ömür boyu üyelikle ödüllendirildiği de eklendi. Büyük ölçekli taramalar yapmak ve çok sayıda başlık yüklemek isteyenler, arşivin "tarama ücretleri ve diğer ödüller için ödeme yapabileceğini" belirttiği için arşivle iletişime geçebilirler.
Anna's Archive blog yazısında, "Bu zaman karşı bir yarış," denildi. "İdealimiz, yayıncılar bilgiyi tamamen engelleyemeden ve yapay zeka şirketleri dünyadaki tüm kitapları ve makaleleri tarayıp yok etmeden önce tüm dünyanın yayınlarını tarayıp yüklemektir."
