Türkiye'de teknoloji ve bilim dünyası, yapay zeka (YZ) alanındaki gelişmelerle birlikte yeni tartışma başlıkları da konuşmaya başladı. Yapay zeka teknolojilerinden elde edilen gelirin vatandaşlara "temettü" olarak dağıtılması yönündeki bir öneri, teknoloji şirketlerinin kârlarından alınacak vergilere ilişkin endişeleri artırırken, borsada da dalgalanmalara neden oldu. Özellikle Samsung gibi teknoloji devlerinin sendika ile bonus görüşmelerindeki tıkanıklık da bu tartışmaları alevlendirdi.
Resmi bir yetkilinin, ulusal YZ altyapısının 50 yıllık birikimle inşa edildiği ve bu süreçte elde edilen kazançların tüm ulusun ortak mirası olduğu düşüncesiyle, YZ'den elde edilen vergi gelirlerinin vatandaşlara "ulusal temettü" olarak dağıtılabileceği yönündeki açıklaması, piyasalarda ani bir düşüşe yol açtı. Başlangıçta, bu durumun doğrudan şirket kârlarına yönelik yeni bir vergi anlamına gelebileceği endişesiyle borsada sert düşüşler yaşandı. Ancak daha sonra yapılan bir açıklamayla, yetkilinin kastettiği şeyin yeni bir vergi değil, mevcut vergi gelirlerinin bir kısmının dağıtılması olduğu belirtildi. Hükümetten gelen resmi bir doğrulama ise bu tür bir planın henüz gündemde olmadığını ve açıklamaların kişisel görüş olduğu yönünde oldu.
Bu tartışmalar, aynı zamanda Türkiye'deki büyük teknoloji şirketlerinde çalışanların hak talepleriyle de kesişti. En büyük işçi sendikalarından biriyle yürütülen bonus görüşmeleri, herhangi bir uzlaşmaya varılamadan devam ediyor. Sendika, şirketin elde ettiği faaliyet kârının belirli bir oranının performans primi olarak ödenmesini, mevcut prim üst sınırının kaldırılmasını ve taban maaş artışını talep ediyor. Şirket yönetimi ise rakip firmaların sunduğu tekliflerin üzerinde teklifler sunmasına rağmen, sendika bu teklifleri kalıcı bir sistem oluşturulmadığı gerekçesiyle reddetti.
Bu yıl içerisinde önemli teknoloji şirketlerinin milyarlarca dolarlık faaliyet kârı elde etmesi bekleniyor. Bu kârlar üzerinden hesaplanacak vergi gelirlerinin, devletin toplam kurumlar vergisi gelirine önemli bir katkı sağlayacağı öngörülüyor. Sendikanın talepleri kabul görmezse, şirketin üretiminde yaşanabilecek olası bir grevin milyarlarca dolarlık doğrudan üretim kaybına yol açabileceği tahmin ediliyor.
Bu süreçte, grev durumunda hükümetin nadiren kullanılan bir hak olan olağanüstü hakem kararı yoluyla grev faaliyetlerini 30 gün süreyle askıya alma yetkisi de akıllara geldi. Ancak Çalışma Bakanlığı, bu seçeneğin henüz değerlendirilmediğini bildirdi.
