Sabaha karşı sadece dört saat uyuduğunuzu ve önünüzde uzun bir gün olduğunu düşünün. Kahvenin etkisi bir yere kadar, değil mi?
Peki, bu durumda bir kestirmeyi mi tercih edersiniz, yoksa bir egzersizle güne devam mu edersiniz?
Yeni bir araştırma, hafızamız söz konusu olduğunda, kısa bir uyku molası ile 20 dakikalık bir egzersizin aslında benzer etkilere sahip olabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, 54 genç yetişkin üzerinde yaptıkları deneyde, katılımcıları laboratuvar koşullarında tam 30 saat boyunca uyanık tuttu. Ardından bu grubu üç farklı gruba ayırdılar.
Birinci grup 20 dakika orta ve yoğun tempoda bisiklete binerken, ikinci grup 90 dakika uyku molası verdi. Kontrol grubu ise sabit bisiklette pedal çevirmeden 20 dakika oturdu.
Bu deneyin ardından, katılımcılara ezberlemeleri için hiçbir talimat verilmeden bir dizi resim gösterildi. Üç gün sonra, hangi resimleri tanıdıklarına dair bir test yapıldı.
Sonuçlar şaşırtıcıydı: Hem uyku molası veren grup hem de egzersiz yapan grup, kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede daha fazla resmi hatırladı. Hatta hatırlama oranları birbirine çok yakındı; uyuyanlarda %23, egzersiz yapanlarda ise %21 daha yüksek bir tanıma oranı gözlemlendi.
İstatistiksel olarak bu iki müdahale arasında belirgin bir fark bulunmuyordu.
Bu çalışma, daha önce yapılan ve 20 dakikalık orta düzeyde bisiklet sürmenin, kısmen veya tamamen uyku yoksunluğu yaşayan kişilerde bilişsel performansı iyileştirdiğini ortaya koyan bir araştırmayı da destekliyor.
Ancak bu yeni çalışmanın asıl ilginç yanı, araştırmacıların elektroensefalografi (EEG) kullanarak katılımcıların beyin aktivitelerini kaydetmeleri oldu. Araştırmacılar, iki grubun aynı sonuca nasıl ulaştığını nörolojik olarak farklı yollardan sağladıklarını tespit ettiler.
Uyku molası veren grupta, beyindeki uyku baskısı ve yorgunluk belirtilerinin azaldığına dair işaretler görüldü. Bu, 90 dakikalık uykunun kaybedilen dinlenmenin bir kısmını geri kazandığı anlamına geliyordu.
Yorgunluk imzaları ne kadar azaldıysa, katılımcılar sonrasında resimleri o kadar iyi hatırladılar.
Egzersiz grubunda ise bu tür yorgunluk belirtileri neredeyse hiç görülmedi. Yorgunluk seviyeleri, hiçbir şey yapmayan kontrol grubuna benzerdi. Egzersiz, onları daha az yorgun hissettirmemişti.
Bunun yerine, hafıza artışı, beyinlerinin görüntüleri ilk gördükleri anda ne kadar verimli işlediğiyle doğrudan ilişkili tamamen farklı sinyallerle izlendi.
Başka bir deyişle: Uyku molası beyni dinlendirdi. Egzersiz beyni dinlendirmedi, ancak daha iyi çalışmasını sağladı.
Araştırmanın kıdemli yazarı Marc Roig, "Uyku eksikliği, düşünme ve işlev görme yeteneklerimizin neredeyse her yönünü etkiler, ancak birçok insan durup daha fazla uyuyamaz," diyor. "Bulgularımız, kısa bir egzersizin bile en önemli bilişsel yeteneklerimizden birini korumaya yardımcı olabileceğini gösteriyor."
Bu ayrım, özellikle seçim şansı olmayan kişiler için önemlidir. Hemşireler, pilotlar, yeni ebeveynler, gece vardiyasında çalışanlar gibi pek çok kişi, vardiya sırasında aniden mola veremez.
Araştırmanın ilk yazarı nörobilimci Madhura Lotlikar, "Egzersiz erişilebilir, ucuz ve uygulanması kolaydır. Bu da onu uyku kısıtlı olduğunda insanların bilişsel olarak keskin kalmalarına yardımcı olacak umut verici bir araç haline getiriyor," diye açıklıyor.
Bu bulguların hiçbiri, egzersiz veya uyku molasının yeterli bir gece uykusunun ideal bir alternatifi olduğu anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, hem egzersizin hem de uykunun geçici çözümler olduğunu, uzun vadeli bir strateji olmadığını açıkça belirtiyorlar.
Bu durum oldukça önemli, çünkü yetişkinlerin tahminen %20 ila %40'ı zaten yeterli uyku alamıyor. Bu uyku eksikliğinin küresel ekonomiye ciddi zararlar verdiği tahmin ediliyor.
Yani, bir dahaki sefere sadece dört saat uykuyla dolu bir günü karşınıza aldığınızda: Eğer uyuklayabiliyorsanız, bu en faydalı seçenek olabilir. Eğer uyuyamıyorsanız, tempolu 20 dakikalık bir yürüyüş veya bisiklet turu, sadece yorgunluğunuzdan bir dikkat dağıtıcı olmaktan fazlası gibi görünüyor; sizi daha az yorgun hissettirmese bile beyniniz için gerçek bir şeyler yapıyor.
Araştırma, Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri dergisinde yayınlandı.
