Başımızın üzerindeki uzayda trafik giderek yoğunlaşıyor. Alçak Dünya yörüngesinde şu anda 13.000'den fazla uydu gezegenimizin etrafında dönüyor. Günlük hava durumu tahminlerimizin, telefon ve veri iletişimimizin, uydu internet servislerimizin ve daha pek çok teknolojinin bel kemiğini bu uydular oluşturuyor.
Ancak, bu uydular aynı zamanda savunmasız konumdalar.
Yüksek irtifada gerçekleşecek tek bir nükleer patlamanın, alçak Dünya yörüngesindeki neredeyse tüm uyduları günler içinde etkisiz hale getirebileceği uyarısında bulunuluyor. Bu durum, yakın gelecekte neredeyse tüm uydu filosunu devre dışı bırakabilir.
Bu senaryo bilim kurgu gibi gelse de, gerçekle bağlantısı var. Uzayda nükleer patlama daha önce yaşandı.
Soğuk Savaş döneminde ABD ve SSCB, Dünya'nın üst atmosferinden uzaya kadar uzanan 18 yüksek irtifa nükleer patlaması gerçekleştirdi. Bunların en büyüğü olan ve 1962'de Pasifik Okyanusu üzerinde 400 kilometre irtifada infilak ettirilen 1.4 megatonluk 'Starfish Prime' deneyiydi.
Bu patlamanın etkileri o dönemde birden fazla uydunun devre dışı kalmasına neden oldu. Bir yıl sonra, ABD ve Sovyetler, Kısmi Nükleer Deneme Yasaklama Anlaşması kapsamında yer üstü nükleer denemelerini askıya alma konusunda anlaştılar.
Ancak, endişe verici olan şu ki, Wisconsin-Madison Üniversitesi ve Princeton Üniversitesi araştırmacılarının hesaplamalarına göre, Starfish Prime'dan çok daha düşük güçlü bir başlık bile alçak Dünya yörüngesinde gerçekleşecek bir patlamada hayal edilemeyecek boyutlarda yıkıma yol açabilir.
Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş olan bu çalışmada, araştırmacılar Güney Atlantik'in yaklaşık 500 kilometre üzerindeki, Dünya'nın manyetik alanının olağanüstü derecede zayıf olduğu devasa bir anomali bölgesinde 1 megatonluk bir nükleer patlamayı simüle ettiler.
Güney Atlantik Anomali olarak bilinen bu bölgedeki koşullar, patlamanın ardından ortaya çıkan etkileri artırarak, radyasyon yüklü parçacıkların uzayda hapsolmasına neden oluyor. Uydular yörüngelerinde dönerken bu radyasyon kuşaklarından geçmek zorunda kalıyorlar.
Starfish Prime deneyinden sonra da benzer bir durum yaşanmıştı. Araştırmacılar, "Radyoaktif fisyon ürünlerinin çürümesinden kaynaklanan elektronlar Dünya'nın manyetik alanına hapsolmuş ve uydulara zarar veren yapay bir radyasyon kuşağı oluşturmuştu," diyorlar. "Ani patlamanın aksine, hapsolmuş bir kuşak, uzay araçlarını içinden geçtiği sürece tekrar tekrar maruz bırakır. Günümüzde benzer bir olay, çok daha yoğun nüfuslu bir yörünge ortamında meydana gelecektir."
Araştırmacıların Ocak ayı itibarıyla alçak Dünya yörüngesinde aktif olan 13.300 uyduyu kapsayan simülasyonunda, Güney Atlantik Anomali bölgesindeki bir nükleer patlama, ilk gün filonun yüzde 25'ini devre dışı bırakıyor. Üçüncü günün sonunda uyduların yüzde 78'i devre dışı kalıyor. Bir hafta sonra bu oran yüzde 98'e, 15. gün sonunda ise yüzde 99.4'e yükseliyor.
Uydu korumalarının güçlendirildiği bir senaryoda bile, 30 gün içinde tüm uyduların yüzde 99.3'ü devre dışı kalıyor. Daha zayıf, 100 kilotonluk bir başlıkla yapılan başka bir varsayımsal durumda ise, uyduların yüzde 99'unun nötralize olması bir yıl sürüyor.
Ancak radyasyon tek tehlike değil. Patlamanın ardından manevra kabiliyetini kaybeden ilk uydular, uzayda çarpışma riskini artırıyor. Araştırmacılar ilk iki yıl içinde yaklaşık 20 çarpışma olacağını tahmin ediyor. 10 yıl sonra ise bu çarpışmalar sonucunda yaklaşık 3.900 yeni uzay enkazı parçacığı yörüngede birikecek.
Ekip, "Uzun ömürlü cisimler arasındaki sürekli çarpışmaların, simüle edilen on yılı aşan bir süre boyunca enkaz üretimini sürdürmesi bekleniyor. Yüzyıllık zaman ölçeklerinde yavaş bir birikim ve nihayetinde kontrolsüz bir büyüme olasılığı var," diyerek, bu felaketten sonra yeni uydular göndermenin de riskli olacağını belirtiyor. "Yörünge hizmetlerini yeniden tesis etmek, kaybedilen uzay araçlarını değiştirmekten fazlasını gerektirecektir: yeni uydular, kalan radyasyona ve enkazlara dayanmak zorunda kalacaktır. Hızlı altyapı kaybı ve ardından yıllarca sürecek aksamalar olasılığı, uzayda nükleer silahların konuşlandırılmasını ve kullanılmasını önleme ihtiyacını pekiştiriyor."
Daha basit bir ifadeyle, nükleer politika araştırmacısı James McKeon'un da belirttiği gibi, bu durum "Çok kötü. Çok, çok kötü. Bunun asla yaşanmaması için elimizden gelen her şeyi yapmalıyız."
Ön baskı makalesi arXiv'de mevcut.
Kaynakça: sciencealert.com
