NASA'nın Mars'taki en yeni keşif aracı Perseverance, önümüzdeki hafta başka bir gezegende herhangi bir aracın kat ettiği en uzun mesafe rekorunu kıracak.
Şubat 2021'de Mars'a inen otomobil boyutlarındaki keşif aracı, Kızıl Gezegen'in yüzeyinde 45.16 kilometreyi aşacak. Bu başarıyla birlikte, 2018'de NASA ile iletişimi kesilen uzun ömürlü Opportunity keşif aracının elinde bulundurduğu önceki mesafe rekorunu da geride bırakacak.
Peki Perseverance bu rekoru sadece üçte biri kadar sürede nasıl elde etti?
Kendi Kendine Giden Bir Keşif Aracı
NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndaki Perseverance keşif aracı proje yöneticisi Steven Lee, bir röportajında, "Asıl itici teknoloji otomatik navigasyon sistemi oldu" dedi.
Dünya'daki kendi kendine giden otomobillere benzer şekilde, Perseverance çevresindeki araziyi görüntüleyen gelişmiş dahili kameralara sahip. Bu görüntüler, daha sonra bir dahili bilgisayar tarafından algoritmik olarak işlenerek en güvenli rota hesaplanıyor. Elbette karasal araçların açıkça tanımlanmış haritalar, trafik işaretleri, şeritler gibi avantajları bulunuyor. Ayrıca Mars'ta büyük kayalardan kumlu yamaçlara kadar pek çok "yol" tehlikesi mevcut. Ancak en azından Perseverance'ın başka trafik ve kötü sürücülerle uğraşmak zorunda kalmaması bir avantaj.
Perseverance'tan dokuz yıl önce fırlatılan ve büyük ölçüde ikizi olan Curiosity keşif aracının da benzer görüntüleme yetenekleri ve algoritmaları vardı. Ancak Lee'nin belirttiğine göre, Curiosity'nin dahili bilgisayarı bir nesil daha eskiydi ve bazı çipsetleri 1990'lardan kalmaydı. Sonuç olarak, Curiosity'nin sürüşlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 10'u otonomdu çünkü işlem kapasitesi oldukça yavaştı. Mars'taki on buçuk yıllık görev süresi boyunca Curiosity 38.6 kilometre yol kat etmişti.
Buna karşılık, Perseverance'ın kat ettiği mesafenin yaklaşık yüzde 90'ı, biraz daha modern olan Vision Compute Element sayesinde otonom gerçekleşti. Bu sistem, aracın tekerlekleri dönerken tüm algılama ve hesaplama işlemlerini gerçekleştirmesine olanak tanıyor. Elbette araç süper hızlı gitmiyor; Perseverance'ın maksimum tekerlek hızı saatte yaklaşık 150 metre civarında.
Yine de, Perseverance'ın Dünya'daki operatörlerden navigasyon komutları beklemek için çok fazla zaman harcamak zorunda kalmaması, aracın bilimsel geri dönüşünü en üst düzeye çıkarmasını sağladı.
Bilim Süperstarı
Görevin baş bilim insanı yardımcısı Vivian Sun, "Bu, bilim için çok büyük bir kolaylık sağlıyor" dedi. "Keşif aracının diğer gelişmiş yeteneklerini küçümsemek istemem ama özellikle sürüş yeteneği, önceki görevlere kıyasla daha geniş bir kapsam elde etmemizi sağladı."
Perseverance'ın kendi kendine giden yeteneği, misyonunu güzel bir şekilde tamamlıyor. Curiosity, Gale Krateri'ne inmişti ve yavaş yavaş Sharp Dağı'na tırmanıyordu. Daha az hareket ediyor ve irtifa kazanırken ayrıntılı ölçümler almak için daha fazla zaman harcıyordu. Perseverance ise Jezero Krateri'ne indi ve bilimsel hedefleri daha dağınık bir alana yayılmış durumda. Bir yerden başka bir yere hızla gidebilmesi, hatta bilim insanlarını planlanan takvimden önce yeni bir bölgede ortaya çıkarak şaşırtması mümkün oldu.
Bu da iyi bir gelişme, çünkü yapacak çok iş var. Jezero Krateri'nde keşif aracı, Güneş Sistemi'ndeki en eski, Dünya'dakilerden daha yaşlı ve yaklaşık 4 milyar yıl öncesine dayanan kayaları inceliyor. O dönemde gezegen, kayaların hala iç gezegenlerde bol miktarda dolaştığı "ağır bombardıman" çağının son aşamalarındaydı. Ancak işler yavaş yavaş sakinleşmeye başlıyordu.
Sun, "Bu bölgeyi yerinde ilk kez inceleyebilmek çok heyecan vericiydi" diye ekledi.
Bu dönemde Mars'ta büyük göllerin ve muhtemelen okyanusların var olduğu düşünülüyor. Perseverance, o dönemdeki jeolojik ve çevresel koşulların ne kadar elverişli olabileceğini ve gezegenin yaşama ne kadar uygun olabileceğini daha iyi anlamak için bu eski araziyi araştırıyor. Bilim insanları gezegenin, suyun aktığı Dünya'daki Mojave Çölü'ne benzeyebileceğine inanıyor, ancak tartışmalar sürüyor. Perseverance ile bu tartışmalara dayanak oluşturacak çok fazla veri elde ediliyor.
Sürüş Devam Ediyor, Durmaksızın
Curiosity Mars'ta yaklaşık 15 yıl sonra hala güçlü bir şekilde yoluna devam ederken, Perseverance operatörleri yeni keşif aracının da harika çalıştığını belirtiyor. Lee, Curiosity'nin Mars'ta geçirdiği birkaç yılın ardından araç tekerleklerinde önemli aşınma ve yıpranma gözlemlendiğini, bu nedenle Perseverance için tekerleklerin yeniden tasarlandığını ve gözle görülür bir aşınma belirtisi olmadığını söyledi.
Şu anki tek küçük endişe, tekerleklerdeki aktüatörler. Bunlar başlangıçta 20 kilometrelik sürüş için test edilmişti, ancak NASA şu anda onları en az 100 kilometreye ve muhtemelen daha da uzun mesafelere sertifikalandırma sürecinde. Perseverance, RTG gücüyle çalışıyor ve üzerinde yakıt, sarf malzemesi veya yağlayıcı bulunmuyor.
Lee, bu nedenlerle aracın Mars'ın karşısında yıllarca kendi kendine sürüşüne devam edebileceğini belirtti.
