COVID-19 enfeksiyonunu atlattıktan sonra uzun süreli semptomlar yaşayan hastalarda, beyin taramalarında yıllar sonra bile görülebilen hasarlar meydana gelebildiği ortaya kondu. Mevcut araştırmalar, uzun COVID kaynaklı bilişsel işlev bozukluklarının kan-beyin bariyeri hasarı, hipokampusta büyüme, beyin hasarı belirteçlerinde artış ve beyin hacminde azalma ile ilişkili olduğunu gösteriyordu.
Kanada'da yapılan yeni bir araştırma, COVID-19 enfeksiyonundan aylar sonra ilk kez kalıcıapati ve depresyon yaşayan kişilerde, sağlıklı bireylere kıyasla beyinlerindeki dopamin üreten sinir uçlarında yaklaşık %18'lik bir azalma olduğunu ortaya koydu. Dopamin, hareket ve motivasyonu kontrol eden bir nörotransmitterdir. Bu sinir uçlarındaki kayıp, bilişsel işlevleri etkileyebilir ve nörodejeneratif hastalıkların gelişimini tetikleyebilir.
Araştırmacılar, uzun COVID hastası olan 24 yetişkin ve benzer yaştaki 24 sağlıklı yetişkinin beyin PET taramalarını analiz etti. Çalışmada, hareket ve motivasyonu kontrol eden beyin bölgesindeki dopamin sinyalini taşıyan veziküler monoamin taşıyıcı 2 (VMAT2) proteinine bağlanan bir radyoaktif madde kullanıldı. VMAT2, Parkinson hastalığı gibi nörodejeneratif rahatsızlıklarda bilinen bir biyobelirteçtir.
PET taramaları, ventral striatum bölgesindeki dopamin sinir uçlarının kaybının düşük motivasyonla ilişkili olduğunu gösterdi. Dorsal striatumda ise putamen bölgesindeki kayıp, daha yavaş hareket etme ve görevleri tamamlama süresinin uzamasıyla; kaudat çekirdeğindeki kayıp ise hafıza gerilemesi ve kelimeleri hatırlama güçlüğüyle ilişkilendirildi. Bu hasarın, COVID-19'u atlattıktan sonra 4.6 yıla kadar devam eden hastalarda dahi tespit edilebilmesi dikkat çekici bir bulgu.
Araştırmacılar, bu çalışmada kullanılan sinir hasarı belirtecinin uzun COVID tanısında kullanılabileceğini belirtiyor. Ayrıca, dopamin sinir terminallerinin yoğunluğunu artıran veya kalan terminallerin dopamin salınımını iyileştiren tedavilerin uzun COVID semptomlarına iyi gelebileceği düşünülüyor. Gelecekteki klinik çalışmalarda, dopamini etkileyen bir ilacın uzun COVID semptomları üzerindeki etkisi araştırılacak.
Şu anda uzun COVID için onaylanmış, kanıta dayalı bir tedavi veya tanı yöntemi bulunmamaktadır. Hastalık genellikle semptomların tedavisiyle veya yeniden konumlandırılmış ilaçlarla deneme yanılma yoluyla yönetiliyor. Dünya genelinde 65 milyondan fazla kişinin etkilendiği tahmin edilen uzun COVID, yorgunluk, hafıza sorunları, uyku bozuklukları, konsantrasyon güçlüğü, baş dönmesi, anksiyete, depresyon gibi 200'den fazla semptomla kendini gösterebilir ve disotonomi, kardiyovasküler hastalık, diyabet gibi potansiyel olarak yaşam boyu sürebilecek durumlara yol açabilir.
