Kilo verme ilaçlarının çoğu, iştahı azaltarak ve besin alımını düşürerek etki eder. Ancak, obez farelerde yapılan yeni bir araştırmada, deneme aşamasındaki bir bileşiğin, bedenin aldığı enerjiyi daha verimli kullanmasını sağlayarak kilo kaybına yol açtığı ortaya çıktı. Bu yenilikçi yaklaşım, obeziteyle mücadelede yeni bir kapı aralıyor; sadece kalori alımını azaltmakla kalmayıp, aynı zamanda vücudun harcadığı enerjiyi de artırabilen bir tedavi yöntemi sunuyor.
Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, araştırmacılar bu bileşiğin, obez erkek farelerde dört hafta boyunca beslenme alışkanlıklarında herhangi bir değişiklik olmaksızın ortalama %18 kilo kaybına neden olduğunu gözlemlediler. Bu kilo kaybının büyük çoğunluğu vücut yağlarından kaynaklanırken, kas ve diğer yağsız dokular büyük ölçüde korundu.
5-tetradecyloxy-2-furoic acid (TOFA) olarak adlandırılan bu bileşik, Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'den bir ekip tarafından incelendi. Fareler, obez hale gelene kadar yüksek yağlı bir diyetle beslendi. Ardından, dört hafta boyunca günde iki kez ağız yoluyla TOFA verildi. Kıdemli yazar ve metabolik biyolog Anders Näär, “Yiyecek alımı, fiziksel aktivite ve vücut sıcaklığı değişmemesine rağmen, tüm vücut enerji harcaması %18'e kadar arttı” dedi.
TOFA, farelerin daha fazla hareket etmesine veya gıdalarındaki kalorileri daha fazla emmelerine neden olmadı. Bunun yerine, vücutlarının yağları nasıl işlediğini ve enerjiyi nasıl kullandığını değiştirdiği anlaşıldı. Bileşik, yeni yağ üretimini yavaşlatmanın yanı sıra, hücrelerin enerji için yağı alıp yakmasına da yardımcı oluyor gibi görünüyor. Ancak, tam olarak hangi hücresel süreçlerin bu ek enerji harcamasına yol açtığı hala tam olarak anlaşılabilmiş değil.
Araştırmacılar, bu etkileri iki ayrı yaklaşımla tekrarlayabileceklerini düşünmüşlerdi: biri yağ üretimini yavaşlatmak, diğeri ise yağ yakımını artırmak. Ancak bu iki yaklaşımın tek başına kullanılması, TOFA'nın sağladığı sonuçları vermedi. Näär, “Her iki aktivitenin tek bir molekülde olması önemli görünüyor ve nedenini hala tam olarak anlamış değiliz” diye ekledi.
TOFA, ilk olarak 1970'lerde üretilmiş ve yıllardır laboratuvar araştırmalarında kullanılıyordu. Näär'e göre, yağ yakma programlarını aktive etme yeteneği aslında her zaman mevcuttu, ancak kimse bu yönde bir araştırma yapmamıştı. Tedavi, kilo kaybının ötesinde faydalar da sağladı. Kan şekeri ve insülin seviyelerini düşürdü, farelerin glikoza daha iyi yanıt vermesine yardımcı oldu ve kan ile karaciğerlerindeki yağ miktarını azalttı. Diğer deneylerde TOFA, yağ birikimi, inflamasyon ve skarlaşma dahil olmak üzere yağlı karaciğer hastalığının belirtilerini de hafifletti.
Näär, TOFA'nın kasları doğrudan korumadığına dikkat çekiyor. Fareler normal beslenmeye devam ettiği için, kaybettikleri kilonun büyük bir kısmının yağdan geldiği belirtiliyor. “Farelerimizde, kilo kaybına sıklıkla eşlik eden yağsız kütle kaybına neden olmadı” dedi.
Araştırmacılar daha sonra TOFA'nın düşük dozlarını, iştahı azaltarak kilo kaybını sağlayan semaglutide ve tirzepatide gibi GLP-1 bazlı ilaçlarla birleştirdiler. Bu kombinasyonlar, tedavilerden herhangi birinin tek başına sağladığından daha fazla kilo kaybı ve metabolik iyileşme sağladı. Semaglutide ve tirzepatide enerji alımını azaltırken, TOFA farelerde enerji harcamasını artırıyor. Näär, “Mekanizmaların birbirini tamamlayabileceği ve çoğaltmak yerine farklılaşabileceği için kombinasyon terapisi ilginç hale geliyor” dedi.
Ayrı bir deneyde, TOFA ile tedavi edilen fareler, tedavi sona erdikten sonra kilolarını daha uzun süre korudular. Buna karşılık, semaglutide verilen fareler, gıda alımları arttıkça hızla kilo aldılar. Ancak, bu kombinasyon deneyleri kısa sürdü ve az sayıda fare üzerinde yapıldı. Çalışmada kullanılan tüm hayvanlar erkekti, bu nedenle TOFA'nın dişilerde de benzer etkilere sahip olup olmayacağı henüz bilinmiyor.
TOFA insanlarda hiç test edilmedi. En düşük etkili doz bilinmiyor ve bileşik tıbbi kullanım için gereken güvenlik testlerinden geçmedi. Näär ve çalışmanın diğer iki yazarı, TOFA'yı potansiyel bir tedavi olarak geliştiren ReRx Therapeutics'in kurucuları ve hissedarlarıdır. Araştırmacılar şimdi sıçanlar ve fizyolojisi insanlara daha yakın olan daha büyük hayvanlarda toksikoloji ve etkinlik çalışmaları planlıyorlar. Bu çalışmalar, insan klinik denemelerinin başlaması için gereklidir.
Şimdilik, TOFA yeni bir kilo verme tedavisi değil. Ancak bulgular, ilgi çekici bir fikre işaret ediyor: Vücudun sadece daha az yiyerek değil, aynı zamanda aldığı enerjiyi kullanma şeklini değiştirerek de yağ kaybetmesine yardımcı olmak mümkün olabilir.
