G.Skill'in AMD EXPO ULL (Ultra Düşük Gecikme) bellek kitleri, piyasada yerini almaya başladı. AMD daha önce yaptığı açıklamalarda EXPO ULL bellek kitlerinin, standart EXPO bellek kitleriyle 'neredeyse aynı fiyatta' olacağını belirtmişti. Ancak güncel piyasa durumu, bu vaadin pek de gerçekleşmediğini gösteriyor. Gerçekte, bu yeni EXPO ULL kitleri, standart muadillerine göre %80'e varan önemli bir fiyat farkıyla satışa sunuluyor.
Trident Z5 NeoX, G.Skill'in ULL optimizasyonlarını barındıran en yeni bellek serisi. Siyah, parlak siyah ve beyaz gibi üç farklı renk seçeneğiyle gelen bu seri, farklı sistem estetiklerine hitap ediyor. G.Skill henüz Trident Z5 NeoX serisi için resmi ürün sayfalarını yayınlamadığı için, planlanan tam kapasite ve hızlar hakkında detaylı bilgi bulunmuyor. Ancak, 32GB (2x16GB) çift kanal yapılandırmasında ve DDR5-6000 hızında çalışan Trident Z5 NeoX bellek kitleri şimdiden satışta.
Anlamlı bir karşılaştırma yapabilmek adına, Trident Z5 NeoX bellek kitlerini doğrudan muadilleri olan standart Trident Z5 Neo serisi ile karşılaştırdık. Bu karşılaştırmada, bütçe dostu alıcıları hedefleyen Aegis veya Ripjaws gibi benzer özelliklere sahip serileri ve daha üst segmenti hedefleyen Trident Z5 Royal Neo serisini dışarıda bıraktık.
Trident Z5 NeoX DDR5-6000 C26 bellek kiti, standart Trident Z5 Neo DDR5-6000 C26 bellek kitine göre %57 daha yüksek bir fiyat etiketine sahip. Fiyat farkı, DDR5-6000 C28 varyantında %79'a kadar çıkıyor. Öte yandan, Trident Z5 NeoX C30 ve C36 versiyonları ise standart Trident Z5 Neo muadillerine göre sırasıyla %14 ve %9 daha pahalı.
Ürün listelemelerine yüzeysel bakıldığında, AMD EXPO ULL bellek kitlerinin üretiminde ne kadar derin bir optimizasyonun yer aldığını anlamak neredeyse imkansız. Bellek üreticileri ve perakendeciler genellikle yalnızca dört ana bellek zamanlamasını (CAS Gecikmesi (CL), Satır Adresi - Sütun Gecikmesi (tRCD), Satır Ön Şarj Süresi (tRP) ve Satır Aktif Süresi (tRAS)) listeler. Ne yazık ki, bu zamanlamalar hikayenin yalnızca bir kısmını anlatır, çünkü AMD EXPO ULL sertifikasyonu için gerekli olan Yenileme Aralığı (tREFI), Satırdan Satıra Gecikme Kısa (tRRDS) ve Yazma Kurtarma Süresi (tWR) gibi ikincil zamanlamaların çoğu kamuya açık değildir.
Trident Z5 NeoX bellek kitleri örneğine dönecek olursak, standart Trident Z5 Neo bellek kitlerine kıyasla %67'ye kadar daha düşük olan tRAS değeri dikkat çekiyor. Kısacası tRAS, bellek denetleyicisinin bir satırı kapatmadan önce kaç saat döngüsünün geçmesi gerektiğini belirler. DDR5'teki yüksek tRAS değerlerinin temelinde mimarinin kendisi yatıyor. Tek bir 64-bit kanal ile çalışan DDR4'ün aksine, DDR5 iki bağımsız 32-bit alt kanal kullanır. Burst uzunluğunun BL8'den BL16'ya iki katına çıkarılmasıyla birlikte gelen bu değişiklik, her bellek komutunun tek bir işlemde kanallar aracılığıyla iki kat daha fazla veri aktarmasını sağlar. Sonuç olarak, bellek satırları daha uzun süre açık kalır, bu da genellikle DDR5 modüllerinde görülen daha yüksek tRAS değerlerine yol açar. AMD EXPO ULL bellek kitlerini benzersiz kılan şey ise tRAS değerlerini eski yüksek performanslı DDR4'leri anımsatan seviyelere geri getirmeleridir.
AMD EXPO ULL bellek kitlerinin bir diğer önemli avantajı, azaltılmış voltajlarda sıkı zamanlamaları koruyabilmeleridir. Trident Z5 NeoX, tüm ürün yelpazesinde tutarlı bir 1.35V voltajda çalışır. Bu voltaj, Trident Z5 Neo serisinin gerektirdiği 1.45V veya 1.40V'dan önemli ölçüde daha düşüktür. Daha düşük DRAM voltajları, daha az güç tüketimi, daha düşük çalışma sıcaklıkları ve hız aşırtma için daha fazla boşluk anlamına gelir.
AMD EXPO ULL bellek kitlerinin, standart AMD EXPO bellek kitlerinden neden bu kadar yüksek bir fiyat farkıyla satıldığının en basit açıklamasını arıyorsanız, bu durum üretim sürecindeki kapsamlı optimizasyon ve titiz yonga seçimi (binning) işlemine dayanıyor. Bellek satıcıları, en sıkı zamanlamalarda ve en düşük voltajlarda çalışabilen bellek çiplerini test etmek ve sıralamak için daha fazla zaman harcıyor. Bu, oldukça zaman alıcı ve emek yoğun bir süreçtir. Sonuç olarak, EXPO ULL kitlerinin genel üretim maliyetleri standart kitlerden daha yüksektir. Birçok açıdan, yalnızca donanım için değil, aynı zamanda satıcının zamanı ve bellek modüllerinin kutudan çıktığı gibi maksimum potansiyellerine yakın çalışacağının garantisi için de bir prim ödüyorsunuz.
