Fosil kayıtlarında yer alan en eski bitkilerden biri olan yosunlar, basit görünümlerinin aksine oldukça karmaşık bir yapıya sahip. Son yapılan bir araştırma, yosun kümelerinin, sinir ağlarını şaşırtıcı derecede andıran dinamik elektrik sinyalleri ürettiğini ortaya koyuyor.
Bilgisayar bilimcisi olan araştırmacı, slime kalıpları, kalabalıklar ve mantar ağları gibi alışılmadık hesaplama sistemlerine duyduğu ilgiyle biliniyor. Bu alandaki çalışmaları onu, bu kez de mütevazı yosunlara yöneltmiş. Yaptığı çalışmada, Brachythecium rutabulum adlı yaygın bir yosun türünün elektriksel aktivitesini incelemiş.
Araştırmacı, "Bitkiler ve karayosunları çeşitli elektrik aktiviteleri sergilese de, yosunlardaki içsel sinyallerin organizasyonu çok az dikkat çekmiştir" diyor. Bulgularına göre, yosun kümeleri, hem uzay hem de zaman boyunca elektrik sinyallerini koordine edebilen ve entegre edebilen, uzamsal olarak dağılmış uyarılabilir sistemler olarak davranıyor.
Aslında yosun kümeleri, aynı minik bitkinin birçok bireysel klonundan oluşuyor. Yakından bakıldığında, basit, minik yaprakları ve gövdeleri olan bu bitkiler, daha büyük bitki akrabalarına benziyor. Ancak yosunların gövdeleri, su ve besinleri bitki içinde taşımada pek etkili değil. Diğer karmaşık bitkilerde gördüğümüz iletim demetlerini geliştirmeyen yosunlar, bu nedenle birkaç santimetreden fazla uzayamıyor. Yaprak benzeri yapıları tek hücre kalınlığında ve kökleri bile yok.
Ancak bu, kolonileri boyunca başka yollarla bilgi iletmelerini engelleyen bir durum değil. Araştırmacı, yaygın yosun türü olan B. rutabulum kümelerini doğal ortamlardan toplayarak laboratuvar ortamında incelemiş. Yosun kümelerine elektrotlar yerleştirerek, bu nemli yeşil yapı boyunca yayılan elektriksel aktiviteyi izlemiş. Yosunlar yaşamlarını yavaş modda sürdürdüğü için, araştırmacı elektriksel davranışlarını günlerce kaydetmiş.
Bu kayıtlar sonucunda, "Hızlı salınımlı sivri uçlar, daha yavaş ritmik dalgalanmalar ve çok yavaş depolarizasyon dalgaları dahil olmak üzere, hem fizyolojik aktivite hem de daha yavaş sürüklenme ile ilgili süreçlerle tutarlı bir zengin elektriksel olay repertuarı" gözlemlemiş. Hatta, yüksek genlikli aksiyon potansiyellerini ve nöron benzeri sivri uç trenlerini andıran sivri uçlar da tespit etmiş.
Yosunların bazı elektriksel dalgaları hızlı yayılırken, bazıları yavaşça dalgalanmış. Bu dalgalar, belirli bir bölgeye sıkışmak yerine tüm kümeye yayılma eğiliminde olmuş ve farklı zaman ölçeklerinde belirli örüntüler izlemiş. Bu bulgular, yosunun bağımsız hücrelerin bir koleksiyonu olmaktan ziyade, dinamik ve birbirine bağlı bir sistem olarak davrandığını düşündürüyor.
Elbette bu araştırmada bazı sınırlılıklar mevcut. Örneğin, elektriksel sinyallerin yosundan başka bir şeyden (örneğin, kullanılan cihazlardan) kaynaklanmadığını dışlamak için, inert bir yüzey üzerinde de aynı elektrot yöntemiyle kontrol kayıtları yapılmamış. Ayrıca, doğadan toplanan yosunların kullanımında, olası kirlilik, farklı nem seviyeleri veya diğer faktörlerin elektriğin akışını etkilemiş olabileceği belirsizliği de bulunuyor.
Yosunların gerçekten "duyarlı algılayıcı ağlar veya dağıtılmış biyo-hesaplama alt tabakaları" olarak hareket edip edemeyeceğini anlamak için çok daha detaylı araştırmalara ihtiyaç var. Ancak araştırmacı, bu küçük yeşil bitkilerin dünyamızın çatlaklarında ve köşe bucaklarında neler olup bittiğini anlamak bile başlı başına bir hayranlık uyandırıcı.
Bu araştırmanın bulguları, yosunların biyo-hibrit algılama ve geleneksel olmayan hesaplamalar için doğal olarak evrimleşmiş, enerji verimli canlı alt tabaka görevi görebileceği fikrini destekliyor. Bu küçük yeşil canlıların gizemli dünyası, bilim insanları için yeni ufuklar açmaya devam edecek.
