Bilim insanları, yıllardır raflarda unutulmuş somon konservelerinin içinde, deniz ekosistemlerine dair şaşırtıcı keşifler yaptı. Son kullanma tarihi geçmiş bu konserveler, tuzlu su ve metal kutu içinde onlarca yıllık Alaska deniz ekolojisinin birer arşivini barındırıyor.
Parazitler, bir ekosistem hakkında önemli bilgiler verebilirler çünkü birden fazla türün yaşam döngüsüne dahil olurlar. Ancak insanlar için büyük bir sorun teşkil etmedikleri sürece, geçmişte bu parazitler genellikle göz ardı edildi.
Bu durum, Washington Üniversitesi'nden Natalie Mastick ve Chelsea Wood gibi parazit ekologları için bir zorluk oluşturuyordu. Bu araştırmacılar, Pasifik Kuzeybatı'sındaki deniz memelileri üzerindeki parazitlerin geçmişteki etkilerini geriye dönük olarak izlemenin bir yolunu arıyorlardı.
Bu arayış sırasında Wood, Seattle'daki bir deniz ürünleri birliğinden bir telefon aldı. Birlik, elindeki, bazılarının kökeni 1970'lere dayanan, son kullanma tarihi geçmiş, tozlu somon konservelerini alıp alamayacağını sordu. Wood'un cevabı ise kesinlikle evet oldu.
Bu konserveler, birliğin kalite kontrol süreçleri kapsamında on yıllardır bir kenara ayrılmıştı. Ancak ekologların eline geçtiğinde, somonun kendisinin değil, içerisindeki solucanların mükemmel şekilde korunmuş birer arşivine dönüştüler.
Kutulardaki solucanlar fikri ilk başta rahatsız edici gelse de, bu yaklaşık 1 santimetre boyundaki deniz parazitleri (anisakid), konserve işlemi sırasında öldürüldükleri için insanlar için zararsızdır.
Araştırma yayınlandığında Wood, "Herkes somonunuzdaki solucanların bir sorunun işareti olduğunu varsayar" dedi. "Ancak anisakidler, besin ağının birçok bileşenini barındırır. Ben de bunların varlığını, tabağınızdaki balığın sağlıklı bir ekosistemden geldiğinin bir işareti olarak görüyorum."
Anisakidler, kril tarafından yenildiğinde besin zincirine girerler ve ardından bu kriller daha büyük türler tarafından tüketilir. Bu şekilde anisakidler somonlara ve nihayetinde deniz memelilerinin bağırsaklarına ulaşırlar. Burada parazitler üreyerek yaşam döngülerini tamamlarlar. Yumurtaları memeliler tarafından okyanusa bırakılır ve döngü yeniden başlar.
Araştırmanın kıdemli yazarı Wood, "Eğer bir konakçı (örneğin deniz memelileri) mevcut değilse, anisakidler yaşam döngülerini tamamlayamazlar ve sayıları düşer" diye ekledi.
'Arşiv' niteliğindeki 178 konserve kutusu, 1979-2021 yılları arasında Alaska Körfezi ve Bristol Koyu'ndan toplanan dört farklı somon türünü içeriyordu. Bunlar arasında 42 kutu som balığı (Oncorhynchus keta), 22 kutu coho somonu (Oncorhynchus kisutch), 62 kutu pembe somon (Oncorhynchus gorbuscha) ve 52 kutu sockeye somonu (Oncorhynchus nerka) bulunuyordu.
Somonları korumak için kullanılan teknikler, neyse ki solucanları ilk günkü gibi korumasa da, araştırmacılar et parçalarını inceleyerek her gram somondaki solucan sayısını hesaplayabildiler.
Som balığı ve pembe somonda zamanla solucan sayısının arttığını, ancak sockeye ve coho somonunda bu durumun gözlenmediğini buldular.
Araştırmanın baş yazarı Mastick, "Pembe ve som balığında gördüğümüz gibi, sayıların zamanla artması, bu parazitlerin doğru konakçıları bulup üreyebildiğini gösteriyor" dedi. "Bu da anisakidler için yeterli sayıda doğru konağın bulunduğu, istikrarlı veya iyileşen bir ekosistemi işaret edebilir."
Ancak coho ve sockeye somonlarında solucan seviyelerinin neden stabil kaldığını açıklamak daha zor. Özellikle konserve işleminin, anisakidin hangi tür olduğunun belirlenmesini zorlaştırdığı belirtiliyor.
Yazarlar, "Aile düzeyinde tür tespitinde emin olsak da, tespit ettiğimiz anisakidleri tür düzeyinde belirleyemedik" diye yazıyorlar. "Bu nedenle, artan bir türün parazitlerinin pembe ve som balıklarını enfekte etme eğilimindeyken, stabil bir türün parazitlerinin coho ve sockeye somonlarını enfekte etme olasılığı bulunuyor."
Mastick ve meslektaşları, eski konserve kutularının bu yeni yaklaşımının, gelecekte pek çok bilimsel keşfe ışık tutabileceğini düşünüyor. Görünüşe göre bu araştırmacılar, kelimenin tam anlamıyla "kutu dolusu solucan" açmışlar.
Bu araştırma, Ecology and Evolution dergisinde yayınlandı.
