Gelişmiş bir yapay zeka (YZ) aracı sayesinde gökbilimciler, NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu'nun arşivlediği devasa veri setlerini tarayarak 1.300'den fazla kozmik anomali keşfetti. Bu anomalilerin 800'den fazlası ise bilim dünyası için tamamen yeni.
Avrupa Uzay Ajansı'ndan (ESA) yapılan yeni araştırmalar, bu ilginç keşifleri gözler önüne seriyor. Hubble Uzay Teleskobu'nun 35 yıla uzanan arşivlenmiş gözlemleri, astrofiziksel anomalilerin bulunabileceği zengin bir veri hazinesi sunuyor. Uzay teleskoplarından elde edilen verilerin miktarı her geçen gün artarken, özellikle James Webb Uzay Teleskobu'nun günde yaklaşık 57 GB veri ürettiği düşünülürse, bu verilerin tamamını incelemek insan kapasitesini aşmış durumda.
Gelecekte faaliyete geçecek olan Vera Rubin Gözlemevi gibi yeni nesil teleskoplar ise bu veri miktarını katbekat artıracak. Bu durum, astronomi alanında yapılan incelemeler için özel altyapıların ve teknolojik çözümlerin gerekliliğini ortaya koyuyor.
Bilim insanları, yapay zekanın bu devasa veri yığınları içindeki gizli sürprizleri ortaya çıkarma potansiyelinin altını çiziyor. Yeni geliştirilen "AnomalyMatch" adlı yapay zeka tabanlı bir anomali tespit çerçevesi, Hubble Arşivindeki yaklaşık 100 milyon görsel kesiti hızla inceledi. Nöral ağ tabanlı bu makine öğrenimi aracı, insan beyninden ilham alarak geliştirilmiş ve büyük ölçekli uygulamalar için optimize edilmiş.
AnomalyMatch, yalnızca 2 ila 3 gün gibi kısa bir sürede bu devasa veriyi analiz ederek potansiyel anomalilerden oluşan bir liste oluşturdu. Bu liste, insan analizine kıyasla çok daha yönetilebilir bir boyuttaydı.
Araştırmacılar, yapay zekanın belirlediği yaklaşık 1.400 nesneyi manuel olarak inceleyerek, bunların 1.300'ünün gerçekten anomali olduğunu doğruladı. En yaygın olarak tespit edilen anomaliler, birleşen ve etkileşim halindeki galaksiler oldu. Bunlardan 417 tanesi belirlendi.
Ayrıca, 86 yeni potansiyel yerçekimsel mercek keşfedildi. Yerçekimsel mercekler, gözlemlenmesi zor olan uzak nesneleri daha görünür hale getirmeleri ve karanlık madde dağılımı gibi kozmolojik olguları incelemede bilim insanlarına yardımcı olmaları açısından büyük önem taşıyor.
AnomaliMatch, galaksi kümelerindeki gazların dışarı atılmasıyla oluşan ve yıldız oluşumuyla parlayan uzun kuyruklara sahip "jellyfish" galaksileri gibi nadir görülen diğer nesneleri de tespit etti. Araştırmada 35 adet bu tür galaksi bulundu. Bunun yanı sıra, girdaplı bir çekirdeğe ve açık loblara sahip tuhaf bir galaksi gibi doğası henüz belirsiz olan anomaliler de dikkat çekti.
Yapay zeka, mevcut verilerdeki yüksek kırmızıya kayma değerine sahip, tespit edilmesi zor galaksiler, jetli galaksiler ve AGN barındıran galaksiler gibi daha önce fark edilmemiş birçok gök cismini de ortaya çıkardı. Bu keşif, yapay zekanın gökbilimsel veri analizindeki gücünü ve gelecekteki uzay gözlemlerinin verimliliğini artırma potansiyelini güçlü bir şekilde gösteriyor.
