Amazon, Google, Meta ve Microsoft gibi teknoloji devleri, 2023'ten bu yana yapay zeka (YZ) altyapısına, veri merkezleri, içlerindeki çipler ve bu tesisleri çalıştırmak için gereken enerji dahil olmak üzere trilyonlarca dolar harcadı. Eldeki en son kazanç raporlarına göre, bu dört büyük şirket şimdiden toplamda 1.1 trilyon dolarlık sermaye harcamasına ulaştı ve sadece bu yıl içinde bu rakama 745 milyar dolar daha eklenmesi bekleniyor.
RBC Capital analisti Rishi Jaluria'nın belirttiğine göre, sermaye harcamalarındaki büyüme için bir son görünmüyor. Yatırımcılar, bu şirketlerin YZ'ye yatırım yapma ve onları başarılı kılan unsurlardan ödün vermeme arasındaki hassas dengeyi korumasını bekliyor. Bu devasa yatırım, birçok sektörü derinden etkiledi. Özellikle veri merkezlerinin enerji şebekesi üzerindeki büyük talebi, birçok enerji şirketini altyapılarını modernize etmek için milyarlarca dolar harcamaya zorladı. Bu maliyetler ise doğrudan tüketicilere yansıtıldı.
Bu durum ve diğer çevresel endişeler, bazı vatandaşların toplulukları yakınındaki veri merkezi projelerine karşı çıkmasına neden oldu. Beyaz Saray, "tüketiciyi koruma taahhüdü" ile YZ süper ölçekleyicilerinden, enerji sağlayıcılarından, veri merkezi şirketlerinden ve eyaletlerden ortalama tüketiciyi elektrik maliyetlerindeki artışlardan korumaları yönünde sözler aldı. Ancak şu ana kadar hiçbir eyalet bu taahhüdü yasalara dökmüş değil. Hatta Oregon, "POWER Act" ile 20 MW'ın üzerinde güç tüketen gelişmeleri daha fazla faturalandırmayı ve yerleşik konutların faturalarını düşürmeyi amaçlayan bir düzenleme yürürlüğe koydu.
Teknoloji devlerinin YZ'ye akıttığı bu devasa bütçeler, bellek ve depolama çipleri sektörünü de etkiliyor. Yatırımcılardan elde ettikleri yüksek likidite sayesinde, veri merkezlerinde kullanacakları Yüksek Bant Genişlikli Bellek (HBM) için yüksek fiyatlar ödemeye hazırlar. Bu durum, Micron, Samsung ve SK Hynix gibi firmaların HBM'yi DRAM'e tercih etmelerine yol açtı. Sonuç olarak, 2025'ten itibaren tüketici belleğinde bir kıtlık yaşanmaya başlandı. Başlangıçta bilgisayar üreticilerini ve meraklılarını etkileyen bu durum, zamanla otomobiller ve akıllı telefonlar gibi bellek gerektiren diğer sektörlere de yayıldı. Hatta tedarikçileri üzerinde büyük söz sahibi olan Apple bile, bu kıtlıklar nedeniyle fiyatlarını artırmak zorunda kaldı.
Büyük dörtlü şirketin YZ'ye yaptığı bu astronomik harcamalar, bazı uzmanları da endişelendirmekte. Yapılan anlaşmaların ve taahhütlerin, bilançolarında gösterilmeyen "gizli borçlara" yol açabileceği uyarısı yapılıyor. Bu borçların değeri yaklaşık 1.65 trilyon dolar civarında olup, ilgili varlık veya hizmet kullanıma girdikçe ortaya çıkacak gelecek yükümlülükler olarak üç aylık finansal raporlarda yer alıyor. Mevcut değer, bilançolarında gösterilen gerçek borcun %122'sine denk geliyor ve bu durum yatırımcılara sahip olduklarından daha az yükümlülükleri olduğu izlenimini verebilir.
Her ne kadar teknoloji devlerinin YZ'ye harcadığı miktar baş döndürücü görünse de, bu şirketlerin kendilerinin de her çeyrekte büyük miktarda gelir elde ettiğini belirtmek gerekir. Microsoft'un son çeyrek geliri 90 milyar dolar iken, Meta aynı dönemde 60 milyar dolar elde etti. Alphabet (Google) yaklaşık 120 milyar dolar, Amazon ise 200 milyar dolar gelir açıkladı. Bu, sadece son çeyrekte bu şirketler için toplamda yaklaşık 470 milyar dolara denk geliyor.
Ancak bu durum, YZ'ye harcamaya devam edebilecekleri anlamına gelmiyor. Örneğin, Google'ın bulut işinden elde ettiği gelir 11 milyar dolar olmasına rağmen, geçen çeyrekte elde ettiğinden daha fazlasını harcadığını açıklamasının ardından hisse senedi fiyatı düştü. Bu, şirketin halka açılmasından bu yana ilk kez yaşandı. Meta da, Amazon, Google ve Microsoft'un büyüyen bulut işlerinin izinden giderek YZ hesaplama kapasitesini kiralamayı planlıyor. Ancak bu açıklama da hisse senedi fiyatında bir düşüşe neden oldu. Bu durum, yatırımcılar için artık "ne pahasına olursa olsun büyüme" anlayışının değiştiğini ve harcamaların sonuçlara dönüşmesini görmek istediklerini gösteriyor.
