Herkes iyi bir gece uykusunun vücudumuzun sağlıklı işleyişi için hayati olduğunu bilir, ancak uykunun önemi sandığınızdan çok daha fazlasını kapsar.
Araştırmalar, yaşlandıkça yeterli derin uyku (yavaş dalga uykusu) alınmadığında demans riskinin artabileceğini gösteriyor.
2023 yılında yapılan bir çalışma, 60 yaş üstü bireylerde her yıl bu derin uykudan sadece yüzde 1'lik bir kayıp yaşanması durumunda demans geliştirme olasılığının yüzde 27 daha fazla olduğunu ortaya koydu.
Yavaş dalga uykusu, 90 dakikalık bir uyku döngüsünün üçüncü aşamasıdır ve yaklaşık 20-40 dakika sürer. Beyin dalgalarının ve kalp atış hızının yavaşladığı, kan basıncının düştüğü en dinlendirici aşamadır. Bu derin uyku, kaslarımızı, kemiklerimizi ve bağışıklık sistemimizi güçlendirir ve beynimizi daha fazla bilgiyi emmeye hazırlar.
Başka bir yakın tarihli çalışma, Alzheimer ile ilişkili beyin değişiklikleri olan bireylerin, daha fazla yavaş dalga uykusu aldıklarında hafıza testlerinde daha iyi performans gösterdiğini keşfetti.
Monash Üniversitesi'nden nörobilimci Matthew Pase, "Yavaş dalga uykusu, yani derin uyku, yaşlanan beyni birçok yönden destekler ve uykunun beyindeki metabolik atıkların temizlenmesini artırdığını, özellikle de Alzheimer hastalığında biriken proteinlerin temizlenmesini kolaylaştırdığını biliyoruz," dedi. "Ancak bugüne kadar yavaş dalga uykusunun demans gelişimindeki rolünden emin değildik. Bulgularımız, yavaş dalga uykusu kaybının değiştirilebilir bir demans risk faktörü olabileceğini düşündürüyor."
Pase ve meslektaşları, 1995-1998 ve 2001-2003 yılları arasında iki gece uykusu çalışması tamamlayan 346 katılımcıyı inceledi. Bu çalışmalara göre katılımcıların yaşları 60'ın üzerindeydi ve demans öyküsü olmayan bu topluluk tabanlı kohort, iki derin uyku çalışmasından elde edilen verileri karşılaştırarak ve katılımcıları 2018 yılına kadar demans açısından izleyerek iki faktör arasındaki uzun vadeli bağlantıyı inceleme fırsatı buldu.
Pase, "Bu verileri, yaşlanmayla birlikte yavaş dalga uykusunun nasıl değiştiğini ve yavaş dalga uyku yüzdesindeki değişikliklerin 17 yıl sonrasına kadar olan yaşamın ilerleyen dönemlerindeki demans riskiyle ilişkili olup olmadığını incelemek için kullandık." dedi.
17 yıllık takip süresince, katılımcılar arasında 52 demans vakası kaydedildi. Katılımcıların uyku çalışmalarında kaydedilen yavaş dalga uyku seviyeleri de demans vakalarıyla olan bağlantısı açısından incelendi.
Genel olarak, yavaş dalga uyku oranlarının 60 yaşından itibaren azaldığı, bu kaybın 75-80 yaşları arasında zirveye ulaştığı ve sonrasında dengelendiği görüldü. Katılımcıların ilk ve ikinci uyku çalışmaları karşılaştırıldığında, her bir yüzdelik puanlık yavaş dalga uykusu kaybının, demans geliştirme riskini yüzde 27 artırdığı bulundu. En yaygın demans türü olan Alzheimer hastalığı söz konusu olduğunda ise bu riskin yüzde 32'ye yükseldiği görüldü.
Sağlık verilerini zaman içinde izleyen bu çalışmalar, Alzheimer'ın erken bir belirtisi olan hipokampal hacim kaybı ve kardiyovasküler hastalıkları tetikleyen yaygın faktörleri de ölçtü. Düşük yavaş dalga uykusu seviyeleri, kardiyovasküler hastalık riskinin daha yüksek olması, uyku ilaçları kullanmak ve Alzheimer ile ilişkili APOE ε4 genine sahip olmakla bağlantılıydı.
Pase, "Alzheimer hastalığı için genetik bir risk faktörünün, beyin hacminden ziyade, yavaş dalga uykusundaki hızlanmış düşüşlerle ilişkili olduğunu bulduk." dedi.
Bu açık ilişkilere rağmen, araştırmacılar bu tür bir çalışmanın yavaş dalga uykusu kaybının demansa neden olduğunu kanıtlamadığını ve demansla ilgili beyin süreçlerinin uyku kaybına neden olabileceğini belirtti. Bu faktörlerin tam olarak anlaşılması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu arada, yeterli uyku almaya öncelik verebiliriz; bu, hafızamızı güçlendirmekten çok daha fazlası için önemlidir. Hatta bu kritik yavaş dalga uykusunu daha fazla elde etme şansınızı artıracak adımlar bile atabilirsiniz.
Çalışma, JAMA Neurology dergisinde yayınlanmıştır.
