Amerika Birleşik Devletleri'nin Utah eyaleti, yapay zeka teknolojisinin doğrudan insan denetimi olmadan hastalara ilaç reçetesi yenileme yetkisi vermesine izin veren bir pilot programa başladı. Kamu savunucuları tarafından "tehlikeli" olarak nitelendirilen bu gelişme, sağlık sektöründe önemli tartışmalara yol açtı.
Bu program, eyaletin "düzenleyici kum havuzu" (regulatory sandbox) çerçevesi aracılığıyla yürütülüyor. Bu çerçeve, işletmelerin geçici olarak eyalet düzenlemelerinden muaf tutulmuş "yenilikçi" ürün veya hizmetleri denemesine olanak tanıyor. Utah Ticaret Bakanlığı, yapay zeka tabanlı bir sohbet robotuna sahip bir tele-sağlık girişimi olan Doctronic ile iş birliği yaptı.
Doctronic, hastaların ücretsiz olarak "yapay zeka doktoru" ile sohbet edebilecekleri ulusal bir hizmet sunuyor. Ardından 39 dolarlık bir ücretle, bulundukları eyalette lisanslı gerçek bir doktorla sanal randevu alabiliyorlar. Ancak hastaların randevu almak için öncelikle yapay zeka sohbet robotundan geçmesi gerekiyor.
Doctronic'in, hizmetindeki 500 tele-sağlık vakasını inceleyen ve henüz hakem denetiminden geçmemiş bir ön baskı makalesine göre, şirketin yapay zekasının teşhislerinin gerçek bir klinisyenin teşhisiyle yüzde 81 oranında eşleştiği iddia ediliyor. Yapay zekanın tedavi planının ise doktorların planlarıyla yüzde 99 oranında "tutarlı" olduğu belirtiliyor.
Şimdi, Utah'taki hastalar için Doctronic'in sohbet robotu, 4 dolarlık bir hizmet ücreti karşılığında bir doktor olmadan reçeteleri yenileyebilecek. Bir hasta giriş yaptıktan ve eyalet ikametini doğruladıktan sonra, yapay zeka sohbet robotu hastanın reçete geçmişini görüntüleyerek yenilenmeye uygun ilaçların bir listesini sunabiliyor. Edinilen bilgilere göre, sohbet robotu yalnızca kronik durumlar için 190 yaygın ilacın reçetesini yenileyebilecek. Ağrı ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) için kullanılan ilaçlar ile enjeksiyonla uygulanan ilaçlar gibi bazı önemli istisnalar bulunuyor.
Dikkatli Olma Gereği
Her bir ilaç sınıfı için ilk 250 yenileme işlemi gerçek doktorlar tarafından incelenecek. Ancak bu sayı aşıldıktan sonra, yapay zeka sohbet robotu tamamen kendi başına hareket edecek. Doctronic'in kurucu ortağı ve San Francisco Kaliforniya Üniversitesi'nde profesör olan Adam Oskowitz, yapay zeka sohbet robotunun güvenliği önceliklendirecek şekilde tasarlandığını ve belirsizlik içeren herhangi bir vakayı gerçek bir doktora ileteceğini belirtti.
Utah Ticaret Bakanlığı İcra Direktörü Margaret Woolley Busse, yaptığı açıklamada, "Utah'ın düzenleyici hafifletme yaklaşımı, inovasyonu teşvik etmek ile tüketici güvenliğini sağlamak arasında hayati bir denge kuruyor." dedi.
Şu an için, Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) yapay zeka ile reçete yazma sürecini düzenlemek için devreye girip girmeyeceği belirsizliğini koruyor. Bir yandan, reçete yenilemeleri tıp pratiğiyle ilgili bir konu ve bu da eyaletlerin yetki alanına giriyor. Ancak, FDA'nın hastalığı teşhis etmek, tedavi etmek veya önlemek için kullanılan tıbbi cihazları düzenleme yetkisine sahip olduğunu belirttiği kaydediliyor.
Gözetim kuruluşu Public Citizen'ın sağlık araştırma grubu direktörü Robert Steinbrook, Doctronic'in programını ve denetim eksikliğini sert bir dille eleştirerek, "Yapay zeka, özerk bir şekilde reçeteleri yenilememeli veya kendisini 'yapay zeka doktoru' olarak tanımlamamalı." dedi.
Steinbrook, "Yapay zekanın düşünceli bir şekilde uygulanması tıp bakımının bazı yönlerini iyileştirmeye yardımcı olabilse de, Utah pilot programı daha otonom tıbbi uygulamaya doğru tehlikeli bir ilk adımdır." ifadesini kullanarak, "FDA ve diğer federal düzenleyici kurumlar, yapay zeka uygulamalarının reçete ve yenileme ilaçlarında temel insan klinisyen rolünü baltaladığı durumlarda gözlerini başka yöne çeviremez." şeklinde konuştu.
