NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) görev yapan yedi mürettebattan dördünün, mürettebattan birinin yaşadığı sağlık sorunu nedeniyle Dünya'ya geri getirileceğini duyurdu. Ajans, yaşanan olaya ilişkin fazla detay paylaşmazken, sağlık sorunu yaşayan astronotun kimliği de açıklanmadı.
NASA Sağlık ve Tıp Direktörü James “JD” Polk, yaptığı açıklamada, sağlık sorunu yaşayan astronotun durumunun stabil olduğunu ancak ajansın ihtiyatlı davranarak astronotu Dünya'ya geri çağırma kararı aldığını belirtti. Mürettebat, 1 Ağustos'ta göreve başladığı ve yaklaşık 20 Şubat'a kadar sürmesi planlanan görevlerini beklenenden önce tamamlayacak.
ISS'teki görev tamamlanmadan Dünya'ya dönecek olan mürettebat, kalkış yaptıkları aynı SpaceX Crew Dragon uzay aracıyla seyahat edecek. Bu durum, dört astronotun bir arada geri dönmesinin nedeni olarak gösteriliyor, çünkü bu uzay aracı aynı zamanda bir cankurtaran görevi görüyor.
NASA Yöneticisi Jared Isaacman, yaptığı açıklamada, “Başhekimimiz Dr. JD Polk ve ajans genelindeki liderlikle yaptığımız görüşmelerin ardından, mürettebatımızın iyiliği için Crew-11 mürettebatını planlanandan önce Dünya'ya geri getirme kararı aldım” dedi. Mürettebatın kalkış ve iniş takvimine ilişkin detaylar önümüzdeki 48 saat içinde paylaşılacak.
Görev komutanı Zena Cardman, ikinci komutan Mike Fincke, Japon astronot Kimiya Yui ve Rus kozmonot Oleg Platonov'dan oluşan mürettebatın bu beklenmedik dönüşü, uzay görevlerinde sağlık durumlarının ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Polk, gizlilik endişeleri nedeniyle tıbbi durum hakkında detay vermekten kaçındı. Ancak “Özel bir astronot veya belirli bir teşhis hakkında konuşmayacağım. Lütfen astronotun gizliliğine saygı göstermeye devam edelim” şeklinde konuştu.
Mürettebattan Cardman ve Fincke, çarşamba günü erken saatlerde uzay istasyonunda bir uzay yürüyüşü hazırlığı yapmaktaydı. Polk, yaşanan olayın uzay yürüyüşü hazırlıklarıyla bir ilgisi olmadığını belirtti ve “Tamamen herhangi bir operasyonla ilgisizdi. Daha çok mikro yerçekiminin zorlu koşullarında, teşhis koymak için elimizdeki donanımla bir tıbbi sorunla karşılaşmakla ilgiliydi” dedi.
Yui, çarşamba öğleden sonra Houston'daki görev kontrol merkezine özel bir tıbbi görüşme talebinde bulunmuş ve ardından yer ekiplerinden görüşme öncesinde istasyon içindeki kamera görüntülerini açmalarını istemişti. Bu tür tıbbi görüşmeler, uzay istasyonu ve görev kontrol merkezi arasındaki normal iletişim kanallarının dışında, özel radyo kanallarından yürütülüyor. NASA, mürettebatın tıbbi görüşme talebinin ardından bu açık kanalların ses akışını YouTube'dan kaldırdı.
NASA, çarşamba öğleden sonra mürettebattan birinin sağlık durumuyla ilgili bir endişeyi kamuoyuna duyurdu ve gece geç saatlerde mürettebatın erken geri getirilmesinin değerlendirildiğini açıkladı. Polk, “Tıbbi olayın özel detaylarına girmeyeceğim. Ancak mürettebat son derece eğitimli ve meslektaşlarına hemen yardım ettiler, bu da yaptığımız eğitimin bir parçası” dedi.
ISS, acil durumlara müdahale etmek için tıbbi ekipman ve ilaçlarla donatılmıştır. Mürettebat, ultrason çekme, hastaları defibrilatörle hayata döndürme ve serum takma gibi çeşitli tıbbi işlemleri gerçekleştirebilecek şekilde eğitilmiştir. Eski astronot ve doktor Tom Marshburn'e göre, ISS'teki tıbbi tedavi, bir hastanın hastaneye nakli sırasında bir acil tıp teknisyeni tarafından sunulan tedaviye benziyor.
Polk, “Uluslararası Uzay İstasyonu'nda çok sağlam tıbbi donanımımız var, ancak örneğin acil serviste bir hastanın tüm tetkiklerini tamamlamak için gereken donanımın tamamına sahip değiliz” diye ekledi.
ISS yöneticileri, Dragon uzay aracının istasyondan ne zaman ayrılacağına karar vermek için birkaç gün harcayacak. SpaceX, Pasifik'teki iniş bölgesine doğru bir kurtarma gemisi gönderecek ve yetkililer, kalkış için en uygun fırsatı belirlemeden önce hava ve deniz koşullarını değerlendirecek. Her mürettebat dönüşünde olduğu gibi, uzay aracından çıkan astronotları inceleyecek tıbbi personel gemide hazır bulunacak.
Polk, “Astronotun durumu kesinlikle stabil olduğu için bu acil bir tahliye değil. Hemen ayrılıp astronotu indirmiyoruz” dedi. Ancak astronotun tıbbi sorununun kesin tanısı konulmamış olması, Dünya'ya dönmemesi durumunda astronotun sağlığı için “devam eden bir risk” taşıdığı anlamına geliyor. Bu nedenle Isaacman ve yardımcıları, Crew-11 görevini erken sonlandırma kararı aldı.
Bu karar, NASA yöneticisi Isaacman'ın kısa görev süresindeki en önemli kararlardan biri olarak öne çıkıyor. Isaacman, göreve başlamadan önce girişimci ve özel bir astronot olarak kariyer yaptı.
Crew-11'in ayrılmasının ardından ISS, önümüzdeki ay SpaceX'in Crew-12 göreviyle yeni bir mürettebatın gelmesine kadar daha küçük bir ekip olan üç kişiyle faaliyet gösterecek. Isaacman, NASA ve SpaceX'in Crew-12'nin mevcut hedef tarihi olan 15 Şubat'tan önce fırlatılması için seçenekleri değerlendirdiğini söyledi. Bu süre zarfında istasyonun mürettebatı, ABD'li astronot Chris Williams ve Kasım ayında Rus Soyuz aracıyla istasyona fırlatılan iki Rus kozmonottan oluşacak. Williams ve mürettebat arkadaşları, Soyuz uzay aracında kendi cankurtaranlarına sahip oldukları için, gelecekteki bir acil durum olayında eve dönüş imkanları devam edecek.
ISS, varoluşunun ilk on yılında düzenli olarak yalnızca üç mürettebatla faaliyet gösteriyordu. Kompleks, 2000 yılından bu yana sürekli olarak insanlı görevlere ev sahipliği yapıyor ve bazen sadece iki astronot veya kozmonotla idare ediliyordu. Standart mürettebat sayısı 2009'da altıya, 2020'de ise yediye çıkarıldı.
Crew-12 gelene kadar Williams, istasyonun ABD bölümünü denetlemekten sorumlu olacak. Bakım görevlerini takip etmekle meşgul olacağından, yöneticiler istasyonun bazı bilimsel araştırmalarını, kompleks tam mürettebatlı duruma dönene kadar erteleyebilir. Crew-11'in erken ayrılışı ve Williams'ın tek ABD'li astronot olarak yalnız kalması, NASA'nın uzay yürüyüşleri yapamayacağı anlamına geliyor. Ajansın ilgili yöneticilerinden Amit Kshatriya'ya göre bu, uzay yürüyüşü gerektiren büyük bir donanım arızasına müdahale etme yeteneğinde “hafifçe artan bir risk” anlamına gelecek.
NASA ve Rus uzay ajansı Roscosmos, 2022'de Dragon ve Soyuz görevlerinde çok uluslu mürettebat uçurmak üzere bir anlaşma imzalayarak, ISS'te her zaman bir Amerikalı ve bir Rus olmasını sağlamışlardı. Bu “koltuk değişimi” anlaşmasının, bu haftaki olaylarla faydalı olduğu kanıtlandı.
NASA daha önce insanlı uzay uçuşu görevini tıbbi nedenlerle erken sonlandırmamıştı. İlgili bir yetkili, “Araçtan kontrollü bir tıbbi tahliye gerçekleştirdiğimiz ilk kez, bu nedenle alışılmadık bir durum” dedi. Sovyetler Birliği, 1985 yılında Salyut 7 uzay istasyonuna yapılan bir görevi, komutanın hastalanması üzerine erken sonlandırmıştı.
Bir bakıma, bu kadar uzun sürmesi şaşırtıcı. Polk, tahmin modellerinin ISS'in yaklaşık üç yılda bir tıbbi tahliye gerektireceğini öngördüğünü söyledi. Ancak bu durum 25 yıl sonra gerçekleşti. Bu süre zarfında NASA, astronotların ağrıları, küçük yaralanmaları ve rutin hastalıkları tedavi etme yeteneklerini geliştirdi. Yörüngedeki ekipler artık geçmişte bir görevin Dünya'ya geri dönmesini gerektirebilecek rahatsızlıkları kendi kendilerine tedavi edebiliyorlar. Bir astronota 2018'de derin ven trombozu teşhisi konulmuş ancak erken ayrılması gerekmemişti. Başka bir astronot 2021'de sıkışmış bir sinir yaşamış ve yedi ay daha yörüngede kalmıştı.
Uzay istasyonunun varoluş nedenlerinden biri, gezegen dışında yaşama ve çalışma becerilerini öğrenmek için bir test alanı olarak hizmet etmesidir. İstasyon, uzay uçuşunun insan vücudunu nasıl etkilediğini incelemek için bir laboratuvar ve derin uzaya uzun süreli yolculuklar için gerekli yaşam destek sistemlerini test etmek için bir platform olarak kullanılmıştır.
Isaacman, “Tüm bunları öğrenmeye devam etmek için yapıyoruz. Bu durumdan da ders çıkaracağız ve bu, uzay istasyonundaki veya şu anda peşinde olduğumuz gelecekteki Ay üssümüzdeki gelecekteki operasyonlarımızı bilgilendirecek, nihayetinde Mars'a derin uzay görevleri için de geçerli olacak” dedi.
