Bilim kurgu filmlerinde sıkça gördüğümüz 'rüya mühendisliği' konsepti, yeni bir araştırmayla bilimsel gerçekliğe her zamankinden daha yakın görünüyor. Northwestern Üniversitesi'nden araştırmacıların yürüttüğü bir çalışma, uyuyan gönüllülere belirli sesler aracılığıyla çözülmemiş bulmacalarla ilgili rüyalar görmelerinin teşvik edilebildiğini ortaya koydu.
Daha da dikkat çekici olanı, rüya uyarıcılarının etkili olduğu katılımcıların, uyandıktan sonra aynı bulmacaları çözme olasılığının önemli ölçüde arttığı görüldü. Bu tekniklerin bazı sınırlamaları olsa da, araştırmalar rüyaların belirli bir ölçüde manipüle edilebildiğini ve uyandığımızda bize faydalı çözümler bulmamıza yardımcı olabileceğini gösteriyor.
Northwestern Üniversitesi'nden psikolog Ken Paller, günümüz dünyasındaki pek çok sorunun yaratıcı çözümler gerektirdiğini ve beynimizin nasıl yaratıcı düşünebildiğini, yeniden düşünebildiğini ve yeni fikirler üretebildiğini daha iyi anlayarak, çözmek istediğimiz sorunlara daha hızlı yaklaşabileceğimizi belirtiyor. Rüyalarla yapılacak mühendislik çalışmalarının bu sürece katkı sağlayabileceği düşünülüyor.
Deneyde, araştırmacılar çoğunluğu rüya görürken bunun farkında olan (lucid dreamer) 20 gönüllü ile çalıştı. Bu gönüllülere tamamlamaları için zorlu bulmacalar verildi ve her bulmaca için özel bir ses eşlik etti. Uyku zamanı geldiğinde, araştırmacılar çözülmemiş bulmacalardan yarısını içeren sesleri çalarak rüyaları tetiklemeye çalıştılar.
Bazı durumlarda, gönüllüler rüya gördükleri ve sesli uyarıları duydukları sinyallerini (öksürme veya göz hareketleri gibi) verdiler. Sonuçlar dikkate değerdi: Rüyalarında araştırmacıların hedeflediği uyarıcıları alan 12 katılımcının rüyalarının çoğunlukla bulmacalarla ilgili olduğu bildirildi. Bu 12 katılımcıdan problem çözme yeteneği, ertesi gün %20'den %40'a yükseldi.
Katılımcıların tamamında, uyarıcılarla veya uyarısız olarak, rüyalarında yer alan bulmacaları çözme oranı %42'ye ulaşırken, bu oran rüyalarında bulmacaları görmeyenlerde %17 idi. Sanki rüya sırasında çözüm için bir ilerleme kaydedilmiş gibiydi.
Daha da önemlisi, katılımcılardan rüyalarında neler olduğunu anlatmalarını istendiğinde, araştırmacılar bulmacalar hakkındaki düşüncelerin su yüzüne çıktığına ve zihinlerinin bunları çözmeye odaklandığına dair kanıtlar buldular.
Northwestern Üniversitesi'nden nörobilimci Karen Konkoly, lucid olmayan bir katılımcının rüyasında bir karakterden bulmacayı çözmede yardım istediğini, başka bir katılımcının ise ağaçlarla ilgili bir bulmaca uyarıcısı aldığında kendini ormanda yürürken hayal ettiğini ve rüyadan uyandığında o bulmacayı düşündüğünü aktardı. Bir başka rüya gören ise ormanlarla ilgili bir bulmaca için uyarıldığında, ormanda balık tutarken bu bulmacayı düşündüğü bir rüyadan uyandı.
Bunlar önemli bulgular olmakla birlikte, çalışmanın bazı sınırlılıkları da bulunuyor. Öncelikle, katılımcı sayısı nispeten düşüktü ve rüya halleri sırasında daha bilinçli olan lucid dreamer'lara odaklanıldı. Bu durum, diğer insanların aynı olguyu eşit derecede deneyimlemeyebileceği anlamına gelebilir.
Ek olarak, hem çözülmemiş bulmacalarla ilgili rüyaları tetikleyen hem de ertesi gün bunları daha iyi çözebilme yeteneğini artıran başka faktörler de rol oynamış olabilir. Rüyaların gerçekten problem çözmeye katkıda bulunduğunu kesin olarak söylemek zor.
Gelecekteki çalışmalarla daha fazla kesinlik elde edilebilir. Araştırmacılar, aynı yaklaşımı kullanarak rüyaların farklı türdeki yaratıcılık ve farklı türdeki problemler üzerindeki etkisini incelemeye istekli. Ayrıca, neden bazı kişilerin rüya uyarıcılarına yanıt verdiğini ve bazılarının vermediğini daha yakından incelemek de faydalı olabilir.
Konkoly, bu bulguların rüyaların işlevleri hakkında daha güçlü sonuçlara ulaşmaya yardımcı olacağını umduğunu ifade ediyor. Bilim insanları, rüyaların problem çözme, yaratıcılık ve duygu düzenlemesi için önemli olduğunu kesin olarak söyleyebilirlerse, insanların rüyaları zihinsel sağlık ve refah için bir öncelik olarak ciddiye almaya başlayacağını umuyor.
Bu araştırma, Neuroscience of Consciousness dergisinde yayımlanmıştır.
