Otizm spektrum bozukluğu (OSB) yaşayan bireylerin ileriki yaşamlarında Parkinson hastalığı geliştirme olasılığının altı katına kadar daha yüksek olabileceği belirtiliyor. Yeni araştırmalar, bu bağlantıyı beynin dopamin geri dönüşümünde rol oynayan taşıyıcı moleküller üzerinden açıklamaya ışık tutuyor.
Dopamin, hareketlerin kontrolü, bilişsel işlevler ve davranışsal pekiştirme için hayati önem taşıyan bir nörotransmitterdir. Parkinson hastalığının, dopamin seviyelerindeki düşüşle karakterize olduğu biliniyor. Öte yandan, dopamin taşıma sistemindeki aksaklıkların otizmle de ilişkilendirildiği daha önceki çalışmalarla ortaya konulmuştu.
Bu bilgiler ışığında, ABD'deki bir üniversiteden araştırmacılar, genellikle Parkinson teşhisinde kullanılan DaT SPECT tarama teknolojisini kullanarak yenilikçi bir yaklaşım benimsediler. Bu yöntem, normalde ileri yaştaki bireylerde Parkinson belirtilerini tespit etmek için kullanılıyor.
Araştırmanın kıdemli yazarlarından nörolog David Beversdorf, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Daha önceki çalışmalar otizmli bireylerin beyinlerindeki toplam dopamin miktarına odaklanmıştı. Biz ise bazal gangliya adı verilen beyin bölgesinde, bu dopamin taşıyıcıları aracılığıyla dopaminin nasıl işlendiğine dair anormallikleri inceleyen yeni bir yol izledik." dedi.
Otizm tanısı konulmuş 18-24 yaş arasındaki 12 genç yetişkin üzerinde yapılan beyin taramaları, katılımcıların ikisinde anormal dopamin taşıyıcı aktivitesi olduğunu gösterdi. Diğer ikisinde ise 'olası anormallikler' tespit edildi. Bu bulgular, taşıyıcıların beklenenden daha az simetrik veya asimetrik davrandığına işaret ediyor.
Bununla birlikte, dopamin taşıyıcılarında düzensizlik görülen genç yetişkinler ile grubun geri kalanı arasında beyin bölgesi bağlantılarında belirgin bir azalma gözlenmedi. Hatta, dopamin taşıyıcıları tam olarak standart şekilde çalışmayan bireylerde bazı bölgeler arasında daha fazla fonksiyonel bağlantı tespit edildi.
Bu dopamin taşıyıcı işlevindeki ve dağılımındaki değişikliklerin beyin için tam olarak ne anlama geldiği henüz net değil. Yapılan ek testler, taramalarında anormallik tespit edilen bireyler ile edilmeyenler arasında IQ ve tekrarlayıcı davranış testlerinde önemli bir fark olmadığını gösterdi.
Ayrıca, bu çalışmada görülen dopamin taşıyıcı anormalliklerinin, bu bireylerin ileride Parkinson hastalığı geliştireceği anlamına geldiğini söylemek için henüz çok erken. Ancak bu çalışma, Parkinson hastalığı ile ilgili önemli bir faktörün, hastalığın ortaya çıkmasından çok uzun yıllar önce belirebileceğini gösteriyor.
Beversdorf, "Bu dopamin taşıyıcılarındaki kayıp Parkinson hastalığı için biyobelirteçler olabilse de, daha önce hiç genç otizmli yetişkinler bağlamında bakılmamıştı. Umuyoruz ki bu çalışma, gelecekte potansiyel bir bağlantı olup olmadığını araştırmamıza yardımcı olacaktır." ifadelerini kullandı.
Parkinson ve Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıkların erken belirtilerini bulmaya yönelik önemli bilimsel çalışmalar yürütülüyor. Bu çabaların amacı, bu hastalıkları mümkün olduğunca erken tespit edebilecek daha basit, hızlı ve güvenilir testler geliştirmektir.
Bu, risk altındaki kişilerin önleyici tedavilere veya önlemlere daha erken başlamasını sağlamanın yanı sıra, araştırmacıların bu hastalıkların nasıl başladığını ve geliştiğini inceleyerek yeni tedavi yaklaşımları geliştirmesine olanak tanıyacaktır.
Araştırmacılar, gençlerde DaT SPECT taramalarının denenmesinin ardından, bu potansiyel dopamin taşıyıcı bağlantısını daha büyük gönüllü gruplarında incelemeye istekli. Bu, analiz edilecek daha fazla veri sağlayacaktır.
Beversdorf, "Henüz erken sonuçlara varmak için çok erken olsa da, umarım çalışmamız, otizmli genç yetişkinlerin yaşlanırken beyin sağlığının izlenmesinin önemine dair farkındalığı artırır." dedi.
"Eğer Parkinson hastalığına yakalanma riski daha yüksek olanları ne kadar erken tespit edebilirsek, o kadar erken önleyici tedbirleri görüşebiliriz. Buna, hastalığın ilerlemesini potansiyel olarak yavaşlatabilecek belirli ilaçların kullanılıp kullanılamayacağı da dahildir."
Araştırma, Autism Research dergisinde yayımlanmıştır.
