KENNEDY UZAY MERKEZİ, Fla.—NASA'nın Orion uzay aracını üçüncü kez fırlatışını gözlemliyorum. Ancak bu kez, uzay ajansının geleceği ve Ay yüzeyinde bir üs kurma planları konusunda içten içe gerçek bir umut taşıyorum.
2014 ve 2022'deki önceki iki fırlatma, bana biraz içi boş gelmişti. Köklü bir bürokrasi olan NASA, sönüklenmekte olan ihtişamını yeniden yakalamaya çalışırken, aynı zamanda daha parlak bir geleceğe doğru yol aldığını iddia ediyordu. O dönemki NASA yöneticileri, 2014'teki ilk Orion fırlatmasının ardından o zamanki NASA İdaresi Charlie Bolden'ın ağzından "Bu, Mars döneminin başlangıcı" gibi ifadeler kullanıyordu.
Ama öyle değildi. Durumu takip eden kimse buna inanmadı. Ancak sanırım söylenmesi gereken şey türündendi.
Şimdi NASA'nın yeni bir yöneticisi var: özel bir astronot olan Jared Isaacman. Isaacman'ın en tazeleyici yanı muhtemelen bu tür klişe laflar etmemesi. NASA hakkındaki rahatsız edici gerçekleri dile getiriyor ve ardından bu sorunları gidermek ve uzay ajansını tekrar rayına oturtmak için net bir plan sunuyor.
İşte bu yüzden, Çarşamba akşamı gerçekleşebilecek Orion'un bu uçuşu, tereddüt yerine bana umut veriyor.
Keşif Uçuş Testi-1 (Exploration Flight Test-1)
NASA, dört saatlik bir test uçuşu için tasarlanan sedefli kapsül Orion'un ilk uzay aracını Aralık 2014'te fırlatma rampasına getirdi. Bu görevin genel amacı o zamanlar tam olarak net değildi. Orion, Ay uçuşu için gereken donanımın çoğundan yoksundu ve sadece Dünya'dan birkaç bin mil uzaklığa uçacaktı, bu da aracın Ay'dan yüksek enerjili bir dönüş için ısı kalkanını test etmeyeceğini gösteriyordu. Hatta Uzay Fırlatma Sistemi roketi de kullanılmamıştı. NASA, yüz milyonlarca dolara bir Delta IV Heavy yükselticisi temin etmişti.
Fırlatmadan bir gün önce fırlatma rampasında durup Bolden ve diğer yetkililerin uzay aracı ve NASA'yı nereye götüreceği hakkındaki övgülerini dinlediğimi canlı bir şekilde hatırlıyorum. Bunlar, NASA'nın 2030'larda insanları Mars'a indirme yeteneklerini geliştirdiği söylenen "Mars Yolculuğu" günleriydi.
NASA'nın zaman çizelgeleri o zaman bile yavaş görünüyordu. Orion ve SLS roketinin ilk uçuşu 2017'de planlanmıştı. Bu tahmin yalnızca beş yıl kadar sapmıştı ve her bir yıl gecikme yaklaşık 4 milyar dolara mal oluyordu. Orion'un ilk mürettebatlı uçuşu içinse, bunun 2020 veya 2021'de gerçekleşebileceği söyleniyordu. Yine, bu tahmin yarım on yıl kadar sapmıştı.
Birçok açıdan, Keşif Uçuş Testi-1 görevi, 2010'lardaki NASA'nın keşif programının mükemmel bir örneğiydi: pahalı donanımlar, hiçbir yere gitmeyen uçuşlar, net bir amaçtan yoksunluk ve bolca olumlu konuşma. Uzay ajansının hareket halinde olmasını isteyen bizler için oldukça kasvetliydi.
Artemis I
Sekiz yıl sonra—Alan Shepard'ın ilk yörünge altı uçuşu ile Apollo 11'in Ay'a inişi arasındaki geçen süre kadar—Orion fırlatma rampasına geri döndü. Bu kez, Uzay Fırlatma Sistemi roketinin üzerinde duruyordu. Ve Orion gerçekten de bir yere gidiyordu: Ay yörüngesine. Gerçek bir uzay aracıydı.
Ancak birçok açıdan bu hala aynı eski programdı, olağan büyük keşif hedefleri konuşmalarıyla süslenmişti.
Artemis Programı'nın ana hedefi, insanları "bu kez kalmak için" Ay'a geri döndürmekti. Ancak plan korkunç derecede karmaşıktı. NASA, insanları Ay yüzeyine göndermek yerine, Ay Geçidi (Lunar Gateway) adı verilen bir uzay istasyonu inşa ediyordu. Bu istasyon, Ay'dan on binlerce mil uzakta bulunan tuhaf bir yörüngede uçacak ve Ay iniş araçlarının ulaşması için yüksek enerji gerektirecekti.
Ve neden? Gerçekten neden. Ay yüzeyindeki bol yapı malzemeleri, yerçekimi ve diğer kaynaklar hazır dururken, Ay'ın yörüngesinde bir uzay istasyonuna NASA'nın neden ihtiyacı olduğunu kimse tam olarak açıklayamadı.
Bir deney olarak, NASA Yöneticisi Bill Nelson'a, Gateway'i elverişsiz bir yörüngede inşa etmek için milyarlarca dolar harcamasının nedenini açıklamak için birkaç gün verdim. Tüm bu zamanın ardından verdiği cevap, bilimsel bir açıklamaydı: "Sadece astronotlar için bir uğrak noktası değil, aynı zamanda astronotlar Gateway'de olmasa bile yıl boyunca bilim yapabilme yeteneğine sahip olacaksınız. Ve daha ayrıntılı bir cevap isterseniz, bilim insanlarını getirir ve bilim hakkında konuşuruz."
Ancak Ay bilimi yapmak istiyorsanız, Ay bilimi yapmanın en iyi yeri muhtemelen Ay yüzeyidir.
Elbette Gateway'in var olmasının nedenleri vardı; NASA sadece bunlardan bahsetmek istemiyordu. Houston'daki Johnson Uzay Merkezi, Uluslararası Uzay İstasyonu'nu yöneten uçuş kontrolörlerine ev sahipliği yapıyor. Gateway, ISS sona erdiğinde onlara kolay bir program sunacaktı. Ve Orion uzay aracının yetersiz güçteki hizmet modülü vardı. Bu, düşük Ay yörüngesine gidip Dünya'ya dönmek için yeterli güce sahip değildi. Bu nedenle NASA, Ay'ın yerçekimi kuyusundan daha uzakta yapay bir hedef oluşturması gerekiyordu. İşte Gateway'in var olmasının gerçek siyaseti buydu.
NASA'nın planlarında benzer şekilde sinir bozucu başka unsurlar da vardı. Ajans, Uzay Fırlatma Sistemi roketinin daha güçlü bir üst kademesini inşa etmesi için Boeing'e milyarlarca dolar ödüyordu, ancak bu roket insanları Ay'a daha verimli bir şekilde götürmüyordu. Ve bu yeni roket, 2 milyar dolarlık bir fırlatma kulesi gerektiriyordu. Bu israfın tek amacı (politik çıkar dışında elbette), Gateway modüllerini Ay yörüngesine getirmekti.
Kasım 2022'de Artemis I görevinin yörüngeye fırlayışını (ve hissini) izlemek anlık olarak heyecan vericiydi. Büyük roket. Başarılı fırlatma. Harikaydı. Ama bu, birkaç saniye tatlı olan ama sonra boş kaloriden başka bir şey olmayan bir şeker gibiydi.
Artemis II
Isaacman bu planlara taze bir bakış açısı getirdi. Amerika ve müttefikleri Ay'a gitmek istiyorsa, bunu daha zor hale getirmek için neden on milyarlarca dolar harcadıklarını merak etti.
Ve sonra, dikkat çekici bir şekilde, bununla ilgili bir şeyler yaptı. 27 Şubat'ta, Isaacman, NASA'nın Uzay Fırlatma Sistemi'nin Gateway modüllerini Ay yörüngesine taşımasını sağlayan pahalı üst kademesi olan Keşif Üst Kademesi (Exploration Upper Stage) programını sonlandırdığını açıkladı. Bir hafta önce, NASA'nın Gateway'den bir Ay üssü inşa etmeye geçtiğini söyledi. Ve Pazar günü düzenlenen bir basın toplantısında, NASA'dan Shawn Quinn, ikinci Mobil Fırlatma kulesi için "işi durdurma" emri verildiğini doğruladı. Dahası, Isaacman'ın bu kadar köklü kararlar için gerekli siyasi desteği güvence altına aldığı açık.
Isaacman geçen hafta "Çok uzun zamandır her paydaşı memnun etmeye çalıştık. Milyarlarca dolar boşa gitti. Yıllar kayboldu. Hiç fırlatılmayan donanımlar. Daha az amiral gemisi bilim görevi. Ve uzayda daha az astronot, bu da Cadılar Bayramı için astronot gibi giyinen daha az çocuk anlamına geliyor. Ben bunu sevmiyorum. Başkan bunu sevmiyor. Amerikan halkı yeterince bekledi." dedi.
Evet, bekledik.
Isaacman rahatsız edici ama doğru şeyler söylüyor. NASA yetkililerinin ve endüstri ortaklarının kamuoyundaki söylemlerinde uzun süredir eksik olan şey buydu. Özel olarak elbette birçok insan, NASA'nın geliştirdiği planların aptalca olduğunu konuşacaktır. Ancak kamusal alanda neredeyse herkes "Takım Uzay"ın arkasındaydı. Isaacman açıkça, "Takım Uzay"ın özellikle Ay'ın Güney Kutbu'nda Çin'e karşı üstünlüğünü kaybettiğini söyledi.
Bundan sonra Takım Uzay kazanmak için oynayacak.
Geçen hafta Washington DC'de düzenlenen bir basın toplantısı sırasında Amit Kshatriya'ya Isaacman'ın NASA'daki düzenlemeleri hakkında ne düşündüğünü sordum. Isaacman, ajansın bütçesinin büyük kesintiler tehdidiyle karşı karşıya kaldığı, işgücünün yüzde 20'sinin ayrıldığı ve geçici yöneticisi Sean Duffy'nin kameralar önünde gösteriş yapmaya NASA'nın sorunlarını anlama veya çözme konusunda daha fazla ilgi gösterdiği zorlu bir yılın ardından Aralık ayında ajansa geldi.
NASA'da yirmi yılı aşkın süredir görev yapan Kshatriya, bir memurun ulaşabileceği en yüksek rütbe olan yardımcı yönetici konumundadır. Ajans işgücü içinde geniş çapta güvenilmektedir.
Kshatriya, "Genel olarak, işgücünün liderlik için aç olduğunu ve şimdi buna sahip olduklarını söyleyebilirim. Net vizyon var. Aldığımız geri bildirimlere göre, şimdi söylediğimiz bazı şeyler onlar için terapi gibi; bildiğimiz ama içinde bulunduğumuz kısıtlamalar nedeniyle ele alamadığımız şeyler. Birçok kişi 'Vay canına, düşündüğümüzü söyleyebilir ve yapmamız gereken şeyleri yapabiliriz' diyor." dedi.
Ay'a geri dönmek için tüm çabalarını gerçekten harcamak gibi şeyler. Haydi başlayalım.
