Son veriler, NASA'nın SPHEREx uzay teleskobunun, geçtiğimiz yıl Dünya'nın yakınından geçerken 3I/ATLAS adlı yıldızlararası kuyruklu yıldızın yaşamın yapı taşlarını yaydığını tespit ettiğini gösteriyor. SPHEREx, yörüngesindeki konumundan bu nadir yıldızlararası ziyaretçinin güneşin etrafında döndüğünü ve Aralık ayında Dünya'ya en yakın geçişini yaptığını izledi.
Gözlemlenen organik moleküller arasında metanol, siyanür ve metan bulunuyor. NASA tarafından yapılan bir açıklamaya göre, bu moleküller Dünya'daki biyolojik süreçler için temel oluşturmasının yanı sıra biyolojik olmayan süreçlerin de ürünü olabilir. Yani, organik olması uzaylı yaşam anlamına gelmiyor.
SPHEREx araştırmacıları bulgularını, henüz hakemli incelemeden geçmemiş devam eden çalışmaları sunan AAS (Amerikan Astronomi Derneği) Araştırma Notları dergisinin Şubat sayısında yayımladı.
3I/ATLAS kuyruklu yıldızı, tespit edilen üçüncü yıldızlararası ziyaretçi olması ve şimdiye kadar görülen en eski kuyruklu yıldız olabileceği spekülasyonları nedeniyle 2025 yılında dikkat çekti. Kuyruklu yıldızın kökenleri hakkında birçok spekülasyon yapıldı, hatta bir uzay aracı olabileceğine dair tekrarlanan öneriler oldu. Ancak, neredeyse tüm astronomlar 3I/ATLAS'ın başka bir yıldız sisteminden gelen doğal bir kuyruklu yıldız olduğundan emin.
Kuyruklu yıldızlar yıldızlara yaklaştıkça ısınır ve yüzeylerindeki buzun gaz haline dönüşmesine (süblimleşmesine) neden olur. Bu salınan gazlar, kuyruklu yıldızın yüzeyinden jetler halinde fışkırabilir, bir koma adı verilen bir bulut halinde kuyruklu yıldızın etrafını sarabilir ve kuyruklu yıldızın arkasında uzun bir kuyruk oluşturacak şekilde savrulabilir. Araştırmacılar bu gazları tespit edip inceleyerek kuyruklu yıldızın yapısını keşfedebilirler.
NASA açıklamasında, Johns Hopkins Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'nda görevli astronom ve çalışmanın baş yazarı Carey Lisse, “Kuyruklu yıldız 3I/ATLAS, Aralık 2025'te Güneş'e yakın geçişinin ardından uzaya doğru tam anlamıyla patlıyordu ve bu da kayda değer ölçüde parlamasına neden oldu. Su buzu bile gezegenler arası uzayda hızla gaza dönüşüyordu. Kuyruklu yıldızlar yaklaşık üçte biri hacminde su buzundan oluştuğu için, yüzeyin derinliklerindeki buzun içinde kilitli kalmış bol miktarda yeni, karbonca zengin malzeme salıyordu” dedi.
Lisse, “Şu anda, genellikle bir kuyruklu yıldız tarafından yayılan erken güneş sistemi materyallerini, organik molekülleri, isi ve kaya tozunu görüyoruz” diye ekledi.
Bu organik moleküller, bir kuyruklu yıldız için tipik olsa da, kendi başlarına dikkate değer olabilir. Popüler bir teoriye göre, kuyruklu yıldızlar yaşamın tohumlarını kozmos boyunca, potansiyel olarak Dünya'yı da içeren gezegenlere yayabilir.
Astronomlar, kuyruklu yıldız 3I/ATLAS'ı ilk olarak Temmuz 2025'te, Jüpiter'in yörüngesi içinde yaklaşık 221.000 km/sa hızla ilerleyen bilinmeyen bir cismi fark ettiklerinde tespit ettiler. Araştırmacılar, kuyruklu yıldızın milyarlarca yıldır uzayda seyahat ettiğini ve diğer yıldızlar ile bulutsuları geçerken uygulanan yerçekimsel sapan etkisiyle ivme kazandığını düşünüyor. Güneş'in etrafındaki dönüşünü tamamladıktan sonra (günberi noktasına Ekim ayı sonunda ulaşarak), kuyruklu yıldız Aralık ayında gezegenimize yaklaşık 270 milyon kilometre mesafeden yaklaştı.
SPHEREx (Evrenin Tarihi, Yeniden İyonizasyon Dönemi ve Buzlar İçin Spektro-Fotometre Kaşifi), Mart 2025'te alçak Dünya yörüngesine fırlatıldı ve 8-15 Aralık tarihleri arasında kuyruklu yıldızın iyi bir görüntüsünü elde etti.
Uzay teleskobu, evreni daha iyi anlamamıza ve yaşamın bileşenlerini aramıza yardımcı olacak 102 ayrı kızılötesi renk sensörü kullanarak tüm gece gökyüzünü taramak üzere tasarlandı. Fırlatılışından kısa bir süre sonra bir yıldızlararası ziyaretçiyi görmek SPHEREx'in planları arasında yoktu, bu nedenle kuyruklu yıldız 3I/ATLAS'ın geçişinin zamanlaması araştırmacılar için şanslı bir tesadüf oldu.
Açıklamada, Kore Astronomi ve Uzay Bilimleri Enstitüsü'nden bir araştırmacı olan çalışmanın yardımcı baş yazarı Yoonsoo Bach, “Benzersiz uzay teleskobumuz evrenin dört bir yanından benzeri görülmemiş veriler topluyor. Ancak bu durumda, galaksimiz fırlatılıştan sadece birkaç ay sonra bize uzak bir yıldız sisteminden bir parça sundu ve SPHEREx bunu gözlemlemeye hazırdı. Bilim bazen böyledir: Doğru zamanda doğru yerde olursunuz.” dedi.
3I/ATLAS şu anda Jüpiter'e yakın bir geçişe doğru ilerliyor ve burada NASA'nın Juno uzay aracı, kuyruklu yıldızın güneş sistemimizden sonsuza dek ayrılmadan önce onu yakından inceleme şansı bulacak.
