NASA, Ay'a insanlı dönüş programı Artemis'te köklü değişikliklere giderek görev sıklığını artırma ve maliyetli bir roket aşamasını iptal etme kararı aldı. Bu değişimler, NASA'nın devasa Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketini Artemis II Ay görevi için hazırlamakta yaşadığı zorluklar ve kurumun derin uzay programlarındaki yavaş ilerlemesi üzerine geldi. Çin'in yükselen uzay programının bu on yıl içinde Ay'a insan indirme yarışında NASA'nın önüne geçebileceği endişesi de bu kararlarda etkili oldu.
NASA yöneticisi, “NASA yaklaşımını standartlaştırmalı, uçuş oranını güvenli bir şekilde artırmalı ve başkanın ulusal uzay politikasını hayata geçirmelidir. En büyük jeopolitik rakibimizden gelen güvenilir rekabet her geçen gün artarken, daha hızlı hareket etmeli, gecikmeleri ortadan kaldırmalı ve hedeflerimize ulaşmalıyız” dedi.
Artemis Programına Yeni Bir Soluk
Artemis programında duyurulan önemli değişiklikler şunları içeriyor:
- SLS roketinin Keşif Üst Aşaması (Exploration Upper Stage) ve Blok IB yükseltmesinin iptali
- Artemis II ve Artemis III görevlerinde mevcut üst aşamaya sahip SLS roketinin kullanılması
- Artemis IV ve sonraki görevlerde "standartlaştırılmış" bir üst aşamanın kullanılması
- Artemis III'ün Ay'a iniş görevini gerçekleştirmeyeceği, bunun yerine Orion uzay aracının SLS ile fırlatılıp alçak Dünya yörüngesinde Starship ve/veya Blue Moon iniş araçlarıyla kenetleneceği
- Artemis IV'ün ilk Ay iniş görevi olması
- NASA'nın Artemis III görevini 2027 ortasında gerçekleştirmesi ve ardından 2028'de en az bir Ay inişi daha planlayarak, Artemis görevlerini yıllık hale getirme hedefi
- NASA'nın ticari Ay iniş araçlarının gelişimini hızlandırmak üzere SpaceX ve Blue Origin ile birlikte çalışması
Yönetiminin en büyük endişelerinden biri, SLS roketinin ve Artemis görevlerinin düşük uçuş sıklığı. Geçmişteki Mercury, Gemini, Apollo ve Uzay Mekiği programlarında NASA, ortalama olarak her üç ayda bir insanlı görevler fırlatıyordu. Artemis I görevinin fırlatılmasından bu yana yaklaşık 3.5 yıl geçti.
“Bu doğru bir yol değil,” diyen yöneticinin yanı sıra, NASA yetkilileri Artemis I ve II görevlerinin fırlatma öncesi hazırlıklarında yaşanan hidrojen ve helyum sızıntılarının aylarca süren gecikmelere neden olduğunu belirtti. Bir yetkili, “Apollo 7 ve 8 arasındaki süre dokuz haftaydı. SLS'yi yaklaşık üç buçuk yılda bir fırlatmak başarı reçetesi değil. Her birini büyük bir yapısal değişiklikle sanatsal bir eser haline getirmek de sürece yardımcı olmuyor ve bunun sonuçlarını açıkça görüyoruz” diye ekledi.
Bu doğrultuda, SLS roketinin mümkün olan en güvenilir hale getirilmesi ve her 10 ayda bir fırlatılması için tek bir konfigürasyonda standartlaştırılması hedefleniyor. NASA, Ay'a mürettebat taşıyabilecek ticari alternatifler ortaya çıkana kadar, belki Artemis V göreviyle veya biraz daha uzun süre SLS aracını kullanmaya devam edecek.
Değişikliklere Kimler Destek Veriyor?
NASA yetkilisi, kurumun tüm ana yüklenicilerinin bu değişikliğe destek verdiğini ve Kongre'deki üst düzey liderlerin de bilgilendirildiğini belirtti. Bu tekliflere en büyük muhalefetin, milyarlarca dolarlık bir sözleşme olan ve bu on yılın sonlarında ilk kez fırlatılması planlanan daha güçlü bir roket geliştirme projesinin ana yüklenicisi olan Boeing'den gelmesi bekleniyordu. Ancak Boeing, yayınlanan bir NASA basın bülteninde revize edilmiş planlara en azından bir miktar destek sundu.
Boeing yetkilisi, “Boeing, Artemis misyonunun gururlu bir ortağıdır ve ekibimiz NASA'nın Amerikan uzay liderliği vizyonuna katkıda bulunmaktan onur duymaktadır. SLS çekirdek aşaması, dünyanın en güçlü roket aşaması olmaya devam ediyor ve Amerikalı astronotları tek bir fırlatmayla doğrudan Ay'a ve ötesine taşıyabilen tek aşamadır. NASA hızlandırılmış bir fırlatma programı belirlerken, iş gücümüz ve tedarik zincirimiz artan üretim ihtiyaçlarını karşılamaya hazır” dedi.
Artemis III'teki Değişikliklerin Sağlam Gerekçeleri
NASA'nın Artemis'e yönelik yeni yaklaşımı, Apollo programının felsefesine bir geri dönüşü yansıtıyor. 1960'ların sonlarında uzay ajansı, Apollo 11 Ay inişinden önce bir dizi hazırlık mürettebatlı görevi gerçekleştirmişti. Bunlar arasında alçak Dünya yörüngesinde Apollo uzay aracının test edildiği Apollo 7, Ay yörüngesi görevi olan Apollo 8, alçak Dünya yörüngesinde Ay iniş modülüyle buluşma gerçekleştiren Apollo 9 ve Ay iniş aracının yere değmeden Ay'a yaklaştığı Apollo 10 görevleri bulunuyordu.
Önceki Artemis planında NASA, Apollo 7, 9 ve 10'un attığı adımları atlamıştı. Birçok sektör yetkilisine göre, Artemis II - SLS roketini ve Orion uzay aracını test eden mürettebatlı bir Ay geçişi - ile Artemis III ve tam teşekküllü bir Ay inişi arasındaki bu sıçrama büyük ve riskliydi.
Yeni yaklaşım, 21. yüzyıl Ay inişi için performans ve Ay iniş aracı kullanımı, kenetlenme ve buluşma, iletişim, uzay giysisi performansı gibi konularda riski azaltmayı hedefliyor. Bu aynı zamanda NASA için zorlukları da artıracak. Özellikle, Orion uzay aracını 2027 ortası fırlatılışına hazır hale getirme takvimi hızlandırılmalı ve bu aracın iniş aracı sağlayıcılarla entegrasyon çabalarına ciddi önem verilmeli.
Artemis IV Ay iniş görevi için NASA'nın ayrıca SLS roketinin yeni bir üst aşamasını insanlı görevlere uygun hale getirmesi gerekecek. Mevcut durumda United Launch Alliance tarafından üretilen modifiye bir Delta IV üst aşaması kullanılıyor. Ancak bu roket üretim hattı kapandı ve NASA'nın yalnızca iki tane daha bu aşamadan bulunuyor. Keşif Üst Aşaması'nın iptaliyle NASA artık ticari olarak yeni bir aşama tedarik edecek. NASA yetkilileri, "standartlaştırılmış" bir üst aşama arayacaklarını belirtti.
Ay Geçidi (Lunar Gateway) Ne Olacak?
Uzay topluluğu için büyük bir deprem etkisi yaratan bu duyuru, bazı önemli detayları cevapsız bıraktı. Örneğin, NASA, daha güçlü üst aşamaya sahip SLS roketinin Blok 1B versiyonunu desteklemek için daha büyük bir fırlatma kulesi geliştiriyordu. Bu kulenin geliştirilmesi, maliyetleri ve gecikmeleriyle biliniyordu. Bu kule iptal mi edilecek yoksa yeniden mi kullanılacak?
Yönetici ve diğer NASA yetkilileri, Ay yörüngesinde önerilen bir uzay istasyonu olan Ay Geçidi hakkında da sessiz kaldı. Bu uzay istasyonunun ana unsurları yapım aşamasında. Ancak Keşif Üst Aşaması'nın iptali, geleceği hakkında soru işaretleri doğuruyor. SLS'nin Blok 1B versiyonunun temel amacı, özellikle Gateway unsurları ve Orion ile birlikte daha ağır yükleri fırlatmaktı.
Yetkili, “Tüm Gateway-Ay üssü konuşması bugün için değil. Önümüzdeki haftalarda Ay üssü hakkında konuşacağımızdan emin olabilirsiniz. Falcon Heavy üzerinde zaten bazı Gateway modülleri listelenmişti. SLS'yi standartlaştırmanın ve fırlatma oranını artırmanın etkileri, Ay'a dönme yeteneğiyle ilgilidir. Diğer sonuçların ne olabileceği konusunda fazla spekülasyon yapmamız gerekmediğini düşünüyorum” dedi.
Gateway program ofisi, Ay istasyonunun uçuş operasyonları açısından Uluslararası Uzay İstasyonu'nun devamı olarak görüldüğü Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde bulunuyor. Senatör Ted Cruz gibi önemli politikacılar bu yeni istasyonu desteklemişti. Ancak Cruz, son Kongre duruşmalarında bir Ay uzay istasyonuna veya Ay yüzeyinde bir ileri karakola açık olduğunu belirtti. Sadece NASA'nın Ay'da veya yakınında kalıcı bir varlığı olmasını istiyor. Bir sektör kaynağı, yönetici'nin Houston'da Gateway Programı yerine bir Ay Üssü Program ofisi kurma zeminini hazırlıyor olabileceğini söyledi. Bu durumun ne kadar siyasi bir mücadeleye yol açacağı belirsiz.
Bu Değişikliklerin Bazıları Öngörülebilirdi
NASA tarafından Cuma günü açıklanan değişiklikler kapsamlı olsa da, tamamen beklenmedik değiller. Nisan 2024'te, bazı üst düzey NASA yetkililerinin Orion ve Starship arasında bir Dünya yörüngesi buluşmasını, Ay inişi için riski azaltma yolu olarak düşündüğü bildirilmişti. NASA, bu fikri reddetmiş ancak yönetici tarafından bu ay yeniden gündeme getirildi.
Ayrıca, Ekim 2024'te, "sendeleyen" Artemis programını kurtarmak için SLS roketinin Blok 1B yükseltmesini iptal etmek, üst aşamasını Centaur V ile değiştirmek ve Ay Geçidi'ni iptal etmek için bir rehber sunulmuştu. Bu, bir Ay inişini hızlandırmaya odaklanmak için yıllık tahmini 2 milyar doları serbest bırakacaktır.
Uzay ajansı bugün bu yönde bir yol izliyor olabilir.
