Bilim dünyasında yeni teknolojiler, yeni keşiflerin kapılarını aralıyor. Son dönemde yaygınlaşmaya başlayan tahribatsız inceleme teknolojileri, gezegen bilimcilerinin dikkatini çekti ve bu yeni yöntemler, Dünya'ya düşen bazı meteoritler üzerinde denenmeye başlandı. Danimarka Teknik Üniversitesi'nden Estrid Naver ve çalışma arkadaşlarının yayımladığı yeni bir ön baskı makalede, dünyaca ünlü NWA 7034 (Kara Güzellik olarak da bilinen) meteoriti üzerinde iki yeni nesil tahribatsız inceleme aracının kullanımı detaylandırılıyor.
Kara Güzellik meteoritinin ününün en önemli nedenlerinden biri kökeni. Bu kaya, büyük ihtimalle Mars'ta meydana gelen devasa bir çarpışma sonrası Dünya'ya düşmüş bir Mars parçası. Milyarlarca yıl öncesine, yaklaşık 4.48 milyar yıla ait materyallerden oluşması, onu Güneş Sistemi'ndeki en eski Mars materyallerinden biri yapıyor. Adı gibi çarpıcı güzelliği de cabası.
Ancak geçmişte bu eşsiz örneği incelemek isteyen bilim insanları, maalesef kayanın parçalarını kesmek zorunda kalıyorlardı. Bu parçalar daha sonra kayaçların bileşenlerini ortaya çıkarmak için eziliyor veya çözülüyordu.
Fakat artık bilgisayarlı tomografi (CT) cihazlarının yaygınlaşmasıyla bu durum değişti. İki tür CT tarayıcısı bulunuyor. Bunlardan biri, dünya genelinde doktor muayenehanelerinde yaygın olarak kullanılan X-ışını CT'dir. Bu cihazlar, demir veya titanyum gibi ağır ve yoğun malzemeleri tespit etmede oldukça başarılıdır.
Diğeri ise daha az yaygın kullanılan Nötron CT yöntemidir. Bu yöntemde, incelenecek nesnenin içinden geçmek için X-ışınları yerine nötronlar kullanılır. Nötron CT taramalarının sonuçları geniş bir aralıkta değişebilse de, genellikle daha yoğun malzemelerin içinden geçmede daha iyidir ve en önemlisi, suyun temel bileşenlerinden biri olan hidrojeni bulmakta etkilidir.
Araştırmacılar, makalede Kara Güzellik'i tahribatsız bir şekilde incelemek ve içerdiği sırları ortaya çıkarmak için bu iki yöntemi de kullandı. Tahribatsız olmasa da, incelemenin çok küçük bir örnek üzerinde yapıldığı belirtiliyor. Bilim insanları, bu küçük örnek üzerinde yaptıkları incelemede "kırıntı" (clast) adı verilen yapıları tespit ettiler.
Jeoloji terminolojisinde kırıntı, daha büyük bir kayaç içerisine sıkışmış küçük bir kaya parçasını ifade eder. Kırıntı bulmak şaşırtıcı değil; Kara Güzellik'in bu tür kırıntılardan oluştuğu yıllardır biliniyor. Zaten meteoritin Mars'taki bir çarpışma sonucu kayaların birbirine kaynaşmasından oluştuğu biliniyordu.
Ancak CT cihazlarıyla tespit edilen bu kırıntıların türü yeniydi. "Hidrojen-zengini Demir oksihidroksit" veya kısaca H-Fe-ox kırıntıları olarak adlandırılan bu yapılar, incelenen tırnak ucu büyüklüğündeki Kara Güzellik örneğinin hacminin yaklaşık %0.4'ünü oluşturuyordu.
Bu oran küçük görünse de, meteoritin iç yapısındaki kimyasal oranlar göz önüne alındığında, bu küçük kaya parçalarının örneğin toplam su içeriğinin %11'ine kadarını barındırdığı ortaya çıktı. Kara Güzellik'in kendisinde milyonda yaklaşık 6.000 parça (ppm) su bulunduğu tahmin ediliyor. Bu, şu anda yüzeyinde çok az su bulunan bir gezegen için oldukça yüksek bir oran. Daha da önemlisi, bu bulgular, Perseverance keşif aracının Jezero Krateri'nde keşfettiği sulu örneklerle de uyumlu.
Kara Güzellik, Perseverance'ın örnek topladığı bölgeden tamamen farklı bir Mars bölgesinden gelse de, bu örnekler arasındaki bağ, milyarlarca yıl önce Mars yüzeyinde yaygın ve muhtemelen sıvı halde su olduğunun kanıtını sunuyor.
Bu büyüleyici meteorit, kendi başına tek bir kaya içinde bir örnek iade görevi niteliği taşıyor. Ancak bu meteoriti analiz eden bilim insanları, gelecekteki Mars Örnek Dönüşü (Mars Sample Return) görevi kapsamında geri getirilecek örnekler üzerinde de aynı tahribatsız CT tekniklerini kullanmayı umuyordu. CT taramaları, örneklerin toplandığı titanyum muhafazaların içini bile görebiliyor.
Ancak, bu programın yakın zamanda iptal edilmesiyle, gelecekte bu tür doğrudan gezegensel örneklerin Dünya'ya getirildikten sonra güçlü araçlarla incelenmesi uzun bir zaman alabilir. Yine de, Çin'in planladığı bir örnek dönüşü görevi var, bu nedenle bu süreç beklenenden daha uzun sürmeyebilir. Bu zamana kadar, diğer Mars meteoritleri üzerinde benzer tahribatsız testlerin yapılması, mevcut uzmanlık ve ekipmanların iyi bir kullanımı olacaktır. Umuyoruz ki gelecekte daha birçok örnek üzerinde benzer çalışmalar göreceğiz.
