Milyonlarca kilometre uzakta olmasına rağmen, bilim insanları Mars'ın jeolojisi hakkında oldukça detaylı bilgilere sahip. Genel olarak hangi mineral türlerinin bulunabileceğini ve gezegeni şekillendiren jeolojik süreçleri biliyoruz. Ancak bazen sadece yüzeyi kazımamız yeterli oluyor ve yeni bir gizem, Mars Güneş'inin altında solgun bir parıltıyla ortaya çıkıyor.
2024 yılında NASA'nın Curiosity keşif aracı, Gale Krateri'ndeki Gediz Vallis Kanalı'nda tamamen sıradan görünen bir kayanın üzerinden yuvarlandı. Kayayı kıran aracın zorlamasıyla, içinden çıkan soluk sarı parıltı NASA'yı şaşırttı. Ortaya çıkan madde, şaşırtıcı derecede saf elementel kükürt kristalleriydi.
Mars'ta sülfatlar oldukça yaygın olsa da, bu keşif gezegende saf elementel halde kükürtün ilk kez bulunması anlamına geliyordu. Dahası, etraftaki zemin de aynı tür kayalarla doluydu.
Curiosity Proje Bilimcisi Ashwin Vasavada, o dönemde yaptığı açıklamada, "Saf kükürtten oluşan bir taş alanı bulmak, çöldeki bir vahayı bulmak gibidir" demişti. Sülfatlar, kükürt ve oksijeni içeren tuzlardır ve genellikle diğer minerallerle birlikte suda çözünmüş halde bulunurlar. Su buharlaştığında, sülfat mineralleri kristalleşerek geride birikintiler bırakır. Bu sülfat mineralleri, Mars'ın su geçmişi ve zamanla nasıl değiştiği hakkında bize çok şey anlatabilir.
Ancak saf kükürt tamamen farklı bir durumdu. Dünya'da büyük kükürt birikintileri genellikle volkanik veya hidrotermal aktivite ile ilişkilidir, ancak Gediz Vallis'te bu kadar yüksek sıcaklık koşullarına dair bir kanıt bulunmuyordu. Mars'ın jeolojik tarihi hakkında bilmediğimiz pek çok şey olsa da, yüzeyde bol miktarda saf kükürtün bulunması, anlayışımızda önemli bir eksiklik olduğunu gösteriyordu.
Şimdi, iki yeni çalışma bu tuhaf birikintinin nasıl oluşmuş olabileceğini ve antik Mars ortamı hakkında bize neler anlatabileceğini anlamaya başlıyor. Haziran 2026'da Science dergisinde yayımlanan bir makalede, Washington Üniversitesi'nden gezegen bilimci Scott VanBommel liderliğindeki bir ekip, Curiosity'nin kükürt açısından zengin kayalarla ilgili gözlemlerini daha yakından inceleyerek, keşfin ilk göründüğünden daha da sıra dışı olduğunu ortaya koydu. Ekip, aracın bölgeden çektiği görüntüleri ve kükürtün kimyasal analizlerini inceledi. Sonuçlar, kükürt miktarına ilişkin ilk izlenimin doğru olduğunu doğruladı. Kükürt, yaklaşık 2.100 metrekarelik bir alana yayılmıştı. Tek bir saf kükürt taşı ilginçti, ancak bu durum gerçekten olağanüstüydü.
Bu keşif aynı zamanda şaşırtıcı derecede saf olmasıyla da dikkat çekiyordu; bu da Mars'ta genellikle bulunan sülfat minerallerinden belirgin bir zıtlık oluşturuyordu. Ek bir önemli bilgi daha vardı: Mars'ın düşük yerçekimi nedeniyle Curiosity'nin ağırlığı Dünya'dakine kıyasla çok daha azdı. Kayaların, aracın bu nispeten düşük ağırlığıyla bile açılması, niiden oldukça kırılgan olduğunu gösteriyordu.
VanBommel ve ekibi, bu kadar çok sayıda kırılgan kaya parçasının Gediz Vallis'te bozulmadan dağılmasının en olası yolunun, orada oluşmuş olmaları olduğunu düşünüyor. Araştırmacılar, kükürtün antik volkanik aktiviteden salınan gazlardan kaynaklanmış olabileceğini öne sürüyor. Bu gazlar soğudukça, muhtemelen klatrat adı verilen kafes benzeri buz yapıları içinde Mars yüzeyinin altında hapsolmuş olabilir. Zamanla, erozyon Gediz Vallis'i oymuş ve gömülü gazlar üzerindeki basıncı serbest bırakarak kaçmalarına izin vermiş olabilir. Kükürt içeren gazlar arasındaki kimyasal reaksiyonlar, sahada yüksek sıcaklıklara ihtiyaç duymadan saf kükürt birikintileri oluşturmuş olabilir.
Jeolojik bağlama dayanarak, araştırmacılar kükürt birikintisinin 3.1 ila 2.8 milyar yıl önce oluştuğunu tahmin ediyorlar. NASA Johnson Uzay Merkezi'nden jeokimyacı Jeff Berger, "Bu kayaların orada kimyasal olarak neredeyse hiç değişmeden ne kadar uzun süre oturduğunu anlamak zor" dedi.
Ancak elementel kükürtün Mars'ta oluşmasının tek yolu bu değil. Temmuz 2026'da Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışmada, Cornell Üniversitesi'nden atmosfer bilimci Jiawei Wang liderliğindeki bir ekip, su içindeki bir kimyasal reaksiyonun yüksek sıcaklıklar veya canlı organizmalar olmadan saf kükürt üretebileceğini araştırdı. Araştırmacılar, antik Mars'ta bulunmuş olabilecek klor ve oksijen içeren bir bileşik olan klorat ile çözünmüş sülfürü, oda sıcaklığındaki asidik suda karıştırdılar. Sonuç olarak, reaksiyon saf kükürdün mikroskobik sarı kristalleriyle sonuçlandı.
Önemli olan, klorat miktarıydı. Düşük konsantrasyonlar saf kükürt oluşumunu desteklerken, daha yüksek konsantrasyonlar daha fazla sülfat üretiyordu. Oluşan kristaller mikroskobik olsa da, araştırmacılar daha uzun süreler boyunca meydana gelen benzer reaksiyonların daha büyük birikintiler üretebileceğini öne sürüyor. Wang'ın ekibi ayrıca, reaksiyon için gereken hidrojen sülfürün, VanBommel'in ekibinin önerdiği yeraltı gaz rezervuarlarından gelebileceğini belirtti.
Peki kırmızı bir dünyada sarı kayalar neden bu kadar ilgi çekiyor? Kükürt, tüm yaşam için temel bir elementtir. Birçok organizma, proteinleri oluşturan iki temel amino asidi yapmak için onu sülfat formunda alır. Mars'ta sülfatların bir süredir bilinmesi nedeniyle, bu keşif bu alanda yeni bir bilgi sunmuyor. Ve Dünya'da mikroplar elementel kükürt üretebilse de, Wang'ın deneyleri canlı organizmaların Mars'ta nasıl oluşmuş olabileceğini açıklamak için gerekli olmadığını gösteriyor.
Mars'ta henüz yaşamın kesin kanıtlarını bulmuş değiliz. Ancak, yaşamın faydalanacağı kimya, su ve geçmiş yaşanabilir koşullar gibi parçaları bulmaya devam ediyoruz. Yaşamın ihtiyaç duyduğu şeylerin, şimdiye kadar yaşamdan tamamen yoksun görünen bir gezegende ortaya çıkması ilginçtir. Bir zamanlar Dünya da yaşamdan yoksundu. İki gezegen farklı yollar izlemiş olsa da, Mars'ta bulduklarımız kendi dünyamızın evriminin başlangıcına dair ipuçları taşıyabilir.
Berger, "Mars bize milyarlarca yıl öncesinden donmuş bir anlık görüntü sunuyor. Dünya'da yapamayacağımız bir şekilde derin zamanı geri gidip inceleyebiliriz" dedi. İki çalışma Science ve Geophysical Research Letters dergilerinde yayımlandı.
Kaynakça: sciencealert.com