Mars'ta bir kaya içerisinde keşfedilen organik moleküllerin, canlı olmayan süreçlerle tam olarak açıklanamadığı ve bu ilginç organik bileşikleri canlıların oluşturmuş olabileceği hipotezinin makul olduğu bildirildi. Ancak bu durum, bilim insanlarının Mars'ta kesin yaşam kanıtı bulduğu anlamına gelmiyor.
Bilim insanları, Mart 2025'te Mars'ta şimdiye kadar bulunan en büyük organik moleküllerin keşfedildiğini duyurmuştu. Hidrojen ve karbondan oluşan bu uzun zincirler, genellikle biyolojik süreçlerle oluşan yağ asitlerinin parçaları olabilir.
Astrobiology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada araştırmacılar, bu organik moleküllerin oluşumuna dair çeşitli yolları analiz etti. Matematiksel modelleme, Curiosity keşif aracından elde edilen bilgiler ve moleküllerin radyasyonla nasıl yok edildiğini inceleyen son radyoliz deneylerinin verilerini kullanarak, araştırmacılar milyarlarca yıl öncesine giderek moleküllerin ilk bırakıldığı zamanki bolluğunu tahmin etti.
On Yılı Aşkın Bir Keşif Süreci
Söz konusu organik moleküller alkanlar olarak adlandırılıyor. Bunlar, her karbon atomuna çok sayıda hidrojen atomunun bağlı olduğu, 10 ila 12 karbon atomundan oluşan uzun zincirli hidrokarbonlardır. İsimlerinin sonu size tanıdık geliyorsa, bunun nedeni alkan kimyasal ailesinin etan, metan, propan ve bütanı içermesi; ancak bunlar çok daha kısa zincirlerdir. 12 karbon veya daha fazla uzunluktaki alkan zincirlerinin biyolojik süreçlerle oluşma olasılığı daha yüksektir.
Bu kadar büyük ve ilgi çekici moleküller, Yellowknife Bay adlı antik bir Mars gölü yatağındaki ince taneli tortul kayaç olan Cumberland çamurtaşına gömülmüş durumda. Curiosity, bu kayaya ilk kez 2013 yılında delmiş ve o zamandan beri gemideki kimya laboratuvarı olan Sample Analysis at Mars (SAM) aracını kullanarak çeşitli analizler gerçekleştirmiştir.
Ancak araştırmacılar, amino asit arayışında numuneyi 1.100 derece Santigrat'a kadar ısıttıktan yaklaşık bir yıl sonra organik molekülleri keşfettiler. Proteinlerin yapı taşları yerine, Mars'ta keşfedilen en büyük organik moleküllerin izlerini buldular.
Mars Çamurtaşı Üzerinde Zamanı Geri Sarmak
Yakın tarihli çalışmada, araştırmacılar bu numune üzerinde zamanı geri sarmış ve bu moleküllerin milyarlarca yıl önce çamurtaşına gömüldüğündeki bolluğunu tahmin etmişlerdir.
Numunedeki alkanların ölçülen bolluğu milyarda 30 ila 50 parça (ppb) düzeyindedir. Ancak Cumberland çamurtaşı, yaklaşık 80 milyon yıldır Mars yüzeyindeki sert radyasyon etkilerine maruz kalmıştır. Sonuç olarak, organik maddeleri evrenin dört bir yanından ve Güneş'ten gelen enerjik parçacıkların uzun süren bombardımanı bozmuştur.
Araştırmacılar, çalışmada şu ifadeleri kullanmışlardır: "Cumberland numunesinde korunan organik maddelerin jeolojik geçmişi ve termal olgunluğu göz önüne alındığında, elde edilen malzemenin iki buçuk milyar yıl önce tortul birime karıştığı zamanki birincil yağ içeriğinin sadece bir kısmını (muhtemelen birkaç kat daha az) oluşturduğunu varsaymak makuldür."
Önceki radyoliz deneylerini ölçüt alan araştırmacılar, alkanlar veya parçalandıkları yağ asitleri için milyarda 120 ila 7.700 ppb arasında "muhafazakar" bir başlangıç bolluğu hesapladılar. Peki, cansız kaynaklar bu maddelerin önemli miktarlarını açıklayabilir mi, yoksa biyolojik süreçlerle mi oluştular?
Araştırmacılar çok sayıda senaryoyu değerlendirdi. İlk olarak, uzay tabanlı bir kökeni incelediler. Gezegenlerarası toz parçacıkları (IDP'ler) ve meteorlar sık sık Mars yüzeyine organik moleküller taşır. Ancak araştırmacılar, IDP'lerin kayalara nüfuz edememesi ve meteor çarpma izlerinin bulunmaması nedeniyle bu süreçlerin Cumberland numunesindeki organik bolluğu açıklamasının olası olmadığı sonucuna vardılar.
İkinci senaryoda, organik moleküller atmosferden ayrılarak yüzeye yerleşiyor, ancak Mars'ın antik atmosferindeki sis yoğunluğu gözlemlenen bolluğu açıklayacak kadar yeterli değildi.
Su-kayaç etkileşimleri katkıda bulunmuş olabilir, ancak bunlar genellikle daha küçük organik moleküller üretir. Yağ asidi molekülleri farklı bir yolla oluşabilir; ancak bu yüksek sıcaklık gerektirir ve Cumberland'ın uygun şekilde ısındığına dair hiçbir işaret göstermiyor.
Uzaylı Yaşamının Kanıtı mı?
Bu dışlanan teorilere rağmen, tek bir cansız süreç makul görünüyordu: Araştırmacılar, organik maddelerin bazılarının Mars'ın hidrotermal sistemlerinde cansız olarak oluşmuş ve sulu, organik açısından zengin sıvılarla yüzeye taşınmış olabileceği ihtimalini dışlayamıyorlar.
Araştırmacılar, "Net olmak gerekirse, Cumberland çamurtaşı'nda antik Mars yaşamına dair kanıt bulunduğunu iddia etmiyoruz," dediler.
Yine de Cumberland numunesi, su varlığında oluşan kil mineralleri, besleyici nitratlar, biyolojik süreçlerle ilişkili bir karbon türü ve organik molekülleri korumaya yardımcı olan sülfür gibi biyolojik olarak ilişkili birçok moleküler zenginliğe sahip.
Yellowknife Bay'ın bulunduğu Gale Krateri, aynı zamanda sayısız milyon yıl boyunca su barındırmış, bu da yaşamı oluşturan kimyanın birçok molekülü karıştırıp eşleştirmesi için bolca zaman tanımıştır.
Ancak Curiosity keşif aracının, biyolojik süreçlerle daha fazla ilişkilendirilen daha büyük molekülleri analiz etme yeteneği sınırlı olabilir; çünkü bu molekülleri ayırma ve tanımlama şekli buna engel olabilir. Bu tür analizler, Dünya'da bile "her zaman ödünleşimler içerir" şeklinde açıklama yapan çalışma ortak yazarı ve Penn State Yer ve Maden Bilimleri Koleji'nde yer bilimleri profesörü Christopher House, e-posta yoluyla yaptığı açıklamada belirtti. "Bu nedenle, Curiosity daha büyük organik molekülleri bulabilir, ancak bu spesifik moleküllerin tanımlanmasını ikna edici kılan [hassasiyetle] bulamayabilir."
Bir sonraki adım, Cumberland çamurtaşı ve Mars ortamını taklit eden deneyler yaparak, yağ asitleri gibi organik moleküllerin Mars koşullarına nasıl tepki verdiğini belirlemektir. (Nihai hedef, bilim insanlarının Mars örneklerini geri getiren bir görev aracılığıyla gerçek Mars çamurtaşına ulaşmasıdır, ancak bu şu anda en iyi ihtimalle belirsiz bir olasılıktır.)
Geçmiş veya mevcut Mars yaşamının varlığı da belirsizliğini koruyor, ancak uzaylı yaşam meraklıları arasında iyimserlik için bir neden var. "Araştırmacılar, inceledikleri cansız kaynakların organik bileşiklerin bolluğunu tam olarak açıklayamadığını, bu nedenle canlıların onları oluşturmuş olabileceği hipotezini öne sürmenin makul olduğunu söylüyorlar," diye belirtti NASA yetkilileri yaptıkları bir açıklamada.
Tesadüfen, bu organik maddeleri üretebilecek mikrobiyal süreçler, Dünya'da yaklaşık aynı zamanda, Arkeyen eon sırasında ortaya çıkmış olabilir. Perseverance keşif aracının da 2025'te potansiyel biyolojik imzalar keşfettiği düşünüldüğünde, nihai sorunun cevabı her zamankinden daha büyüleyici.
