Gezegenimizden çok uzakta, robotlardan başka canlı bulunmayan bir kraterde, NASA'nın Perseverance keşif aracı milyarlarca yıl önce bir nehir sistemine ev sahipliği yapmış kuru bir arazide keşiflerini sürdürüyor.
Ancak yeni bir keşfe göre, Mars'taki Jezero Deltası, bir zamanlar yüzeyinde bol su akmış arazinin tek kalıntısı değil. Perseverance'ın yer radarı RIMFAX, Jezero kraterinin derinliklerine inerek, aracın şu anda incelediği deltadan çok daha önce var olmuş geniş bir nehir sistemi keşfetti.
Bu keşif, yüzeyin gösterdiğinden daha uzun süre boyunca Mars yüzeyinde su aktığını gösteriyor. Bu durum, gezegenin geçmişteki yaşanabilirliği hakkında önemli ipuçları barındırıyor.
Bu keşfi yapan araştırmacılar, RIMFAX'ın yörüngeden görülenin ötesinde daha geniş bir akarsu sistemini aydınlattığını ve Jezero kraterinde daha önce düşünülenden daha uzun süren çöküntü, su etkisi ve yaşanabilir koşullar dönemi olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.
RIMFAX'ın, günümüzdeki deltanın altında daha erken bir yeraltı delta ortamı ortaya çıkardığı, böylece Jezero'da potansiyel yaşanabilirlik süresinin daha geriye uzandığı vurgulanıyor.
Uzun yıllardır süren detaylı araştırmalar, Mars'ın bugün olduğu gibi kurak, paslı ve tozlu bir gezegen olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Suyla oyulmuş araziler ve yalnızca sıvı su varlığında oluşabilecek mineraller gibi pek çok kanıt, bir zamanlar gezegende bol miktarda su aktığını gösteriyor.
Bu durum, akla şu soruyu getiriyor: Sıvı su Mars yüzeyinde ne kadar süre kalıcı oldu? Daha uzun bir süre, bilim insanlarının Mars'ta yaşamın en olası formu olarak düşündüğü mikroorganizmaların ortaya çıkması için daha büyük bir pencere sunuyor.
Genel olarak Mars'ın yüzeyi, Dünya'daki aynı tektonik ve hava koşullarına maruz kalmadığı için milyarlarca yıl boyunca oldukça iyi korunmuş durumda. Perseverance'ın incelediği Jezero Deltası'nın, yaklaşık 3.7 milyar yıl öncesine, geç Noachian'dan erken Hesperian dönemine tarihlendiği düşünülüyor.
Ancak, bu dönem Mars'ta yüzey suyunun var olduğu bilinen bir dönemdi ve akan yüzey suyu, daha güçlü erozyon ve tortu birikimi için koşullar yaratır.
Jezero kraterindeki bazı mineral birikintilerinin oluşumu ve evrimi, özellikle karbonat ve olivin açısından zengin olan Margin adı verilen bir birim, bilim insanlarını şaşırttı. Bu Margin biriminin nasıl oluştuğunu anlamak için araştırmacılar, ipuçlarını bulmak amacıyla Perseverance'ın RIMFAX aracını yerin derinliklerine yöneltti.
Eylül 2023 ile Şubat 2024 tarihleri arasında yapılan 78 sefer sırasında Perseverance, yer radarıyla tekrarlanan ölçümler yaptı ve yaklaşık 6.1 kilometre uzunluğunda bir rota boyunca veri topladı. Bu ölçümler 35 metreden (yaklaşık 115 fit) daha derinlere nüfuz etti.
Araştırmacılar verileri birleştirmeye başladıklarında, karanlığın içinden gizlenmiş bir delta manzarası ortaya çıktı.
Araştırmacılardan biri, ilk radargramı gördükleri an, bu birimin daha önce gördükleri diğer birimlerden daha şeffaf olduğunu fark ettiklerini belirtti. Margin birimi üzerinde sürdükçe, 35 metreye kadar derinlikteki yeraltı katmanlarını daha net görmeye başladıklarını ekledi.
Özellikle daha sonraki bir radargramın heyecan verici olduğunu, çünkü daha önce görülmemiş karmaşık yeraltı yapıları görmeye başladıklarını söyledi.
Radar verileri, yerin derinliklerine uzanan, eğimli desenlere sahip birçok kaya tabakasını ortaya çıkardı. Bu tür desenler, Dünya'da su geniş bir havuza akarken çökelen tortuların tipik özellikleridir.
Araştırmacılar ayrıca akan su tarafından oluştuğu düşünülen lob ve kanal yapıları ile tarama alanları, geri koltuklar ve gömülü kayalar da tespit etti.
Bu tür özelliklerin nehir sistemlerinin oluşumu için yaygın olduğunu, ancak nehir sistemlerinin dinamik olmasından dolayı her zaman korunmasının garanti olmadığını belirtti.
Radar tek seferde yalnızca birkaç metre derinliğe nüfuz edebilse de, Perseverance'ın seyahat rotası boyunca yapılan ölçümleri birleştirmek, bilim insanlarının çok daha kalın bir birikintiyi yeniden yapılandırmasına olanak tanıyor.
Bu birleştirilmiş ölçüm, Margin'in birden fazla çökeltme döneminin bir sonucu olarak 90 metre kalınlığa ulaşabileceğini ve aralarında bazı erozyon izleri bulunduğunu gösteriyor. Jezero kraterinin jeolojik bağlamına dayanarak, araştırmacılar bu bölgenin en az 4.2 ila 3.7 milyar yıl öncesine, Noachian dönemine kadar işlek bir delta sistemine ev sahipliği yaptığını tahmin ediyor.
Araştırmacılar, Margin biriminin gerçek kalınlığının veya dikey uzantısının en az 85 ila 90 metre olduğunu tahmin ettiklerini belirtiyor.
Belirledikleri yapıların boyutlarının yarım metreden yüzlerce metreye kadar değiştiğini ekliyorlar.
Tüm bu kanıtlar bir araya geldiğinde, Mars'ta su yalnızca kısa bir süre var olmakla kalmayıp, yüzeyini şekillendiren birden fazla su akışı evresi yaşadığı anlamına geliyor. Bu genişlemiş su tarihi, yaşamın ortaya çıkması için fırsat penceresini aralıyor.
Araştırmacılar, bu çalışmanın Jezero kraterinin yeraltındaki potansiyel biyo-imzaların ve yaşanabilirliğin korunması için de çıkarımları olabileceğini belirtiyor.
İnce taneli iç yapılar, geçmişteki suyla ilgili olayların mineral bileşimlerini ve jeokimyasal koşullarını koruyabilir ve bir zamanlar geçmiş yaşanabilir koşulları sağlamış olabilir.
Bu araştırma, Science Advances dergisinde yayımlanmıştır.
