Bilim insanları, Mars'ın her yıl biraz daha hızlı döndüğünü biliyordu ancak bu durumun nedeni uzun süredir bir muammaydı. Yeni bir araştırma, bu gizemin gezegenin derinliklerinde yattığını ve kabuğun altında bulunan devasa bir yüzer kaya kütlesinin gezegenin dönüşünü hızlandırıyor olabileceğini öne sürüyor.
Bu ilginç kaya yapısı, yalnızca Mars'ın daha hızlı dönmesini açıklamakla kalmayıp, aynı zamanda gezegenin jeolojik ısısını beklenenden daha uzun süre nasıl koruduğunu da ortaya koyabilir. Bu durum, küçük kayalık gezegenlerin nasıl soğuduğu ve öldüğü konusunda bilim insanlarının yeniden düşünmesine neden oluyor.
Araştırmanın baş yazarlarından biri olan, Hollanda'daki Delft Teknoloji Üniversitesi'nde gezegen keşifleri alanında yardımcı doçent olan Bart Root, "Mars'ın yüzeyi çok eski ve anlaşılması zor karmaşık süreçler gösteriyor. Bunları, gezegenin iç yapısını yüzeydeki bilgilerle birleştirerek çözmeye başlayabileceğimizi düşünüyorum. Mars'ı anlamak, güneş sistemimizi anlamamıza yardımcı olacaktır, çünkü onun tarihi kızıl toprakta yazılıdır" dedi.
Yüzeyin Altına Bakış
Mars, güneş sistemimizdeki en büyük volkanlara ve dağlara ev sahipliği yapar. Bunun nedeni, Dünya'nın aksine, Mars'ın gezegenimizin volkanik aktivitesinin çoğunu yönlendiren tektonik levhalara sahip görünmemesidir. Bunun yerine, Mars'ın eski aktif volkanlarından çıkan lavlar orada birikerek zamanla çok daha büyük yapılar oluşturmuştur. Bu durum, gezegenin yüzeyinde 6.000 kilometreden fazla uzanan, volkanlarla dolu bir bölge olan Tharsis volkanik eyaletinin oluşmasına yol açmıştır.
2018 yılında, NASA, gezegenin iç yapısını daha iyi anlamak amacıyla InSight iniş aracını Kızıl Gezegen'e gönderdi. Bu, aynı zamanda volkanları hakkında da daha fazla bilgi edinilmesine yardımcı olacaktı. İniş aracı yıllarca Mars'ın iç yapısını inceleyerek bilim insanlarına kabuğun kalınlığı hakkında doğrudan bir tahmin sundu.
InSight'tan elde edilen verileri kullanarak, Root ve ekibi, volkanik bölgenin Mars'ın bir tarafını neden bu kadar domine ettiğini açıklayabilecek ne tür yapılar olabileceğini test etmek için bilgisayar simülasyonları yürüttü. Bu modeller, Tharsis bölgesinin altındaki manto içerisinde, çevresindeki kayalardan daha az yoğun olan "negatif kütle anomalisi" adı verilen, olağan dışı derecede hafif bir malzemenin akışını işaret etti.
Araştırmacılara göre bu anomali, Tharsis bölgesinin neden bu kadar büyük ve volkanlarla dolu hale geldiğini açıklayabilir.
Root, "Negatif veya hafif kütle anomalisi yukarı doğru hareket edecek ve Mars'ın litosferine çarpacak, bu da kabuğu delme ve volkan olarak püskürme potansiyeline sahip erime cepleri oluşturacaktır." dedi. (Litosfer, yaklaşık 500 km kalınlığında tek bir sert dış kabuktur.)
Dönüş İçin Bir Çözüm mü?
Araştırmacılar daha sonra, bu gizli malzeme akışının Mars'ın garip dönüş hızını da açıklayıp açıklayamayacağını sordular. 1970'lerde Mars'ı keşfeden Viking iniş araçlarından elde edilen verileri InSight'tan elde edilen verilerle karşılaştıran önceki ölçümler, Mars'ın gününün yılda yaklaşık 70 mikrosaniye kısaldığını göstermişti. Bu, gezegenin zamanla biraz daha hızlı döndüğü anlamına gelir.
Root ve ekibi, simülasyonlarını kullanarak, Tharsis'in altındaki bu daha az yoğun malzemenin Mars içindeki kütleyi gezegenin dönüşünü etkileyecek kadar kaydırıp kaydıramayacağını hesapladılar.
Root, "Basit bir hesapla, gözlemlenen hızlanmanın büyüklük mertebesini açıklayabiliyoruz. Elbette, bunu daha iyi bağlamak için daha karmaşık modellemeye ihtiyaç duyulacaktır." dedi.
Root, bu süreci, ağır kitaplar tutarken bir ofis sandalyesinde dönen bir kişiye benzetti. Kitaplar içeri çekilirse dönüş hızlanır. Mars da bu daha az yoğun malzeme ile benzer bir şey yapıyor olabilir.
Root, "Negatif kütlenin yukarı akması, daha ağır bir şeyin aşağı gitmesi gerektiği anlamına gelir ve kütle anomalisi Mars'ın ekvatorunda yer aldığından, bu daha ağır kütlenin dönme eksenine yaklaştığı anlamına gelir, bu da bir hızlanmadır." dedi.
Bu modeller, Mars'ın en büyük gizemlerinden bazılarına olası bir çözüm sunmanın yanı sıra, bilim insanlarının kayalık gezegenlerin nasıl soğuduğunu ve nihayetinde nasıl öldüğünü daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Mars, Dünya'dan çok daha küçüktür, bu nedenle araştırmacılar uzun süredir iç ısısını nispeten çabuk kaybettiğini varsaymışlardır. Ancak Kızıl Gezegen hala derin manto hareketini yönlendirecek kadar enerjiye sahipse, bu, daha küçük dünyaların beklenenden daha uzun süre aktif kalabileceğini düşündürmektedir.
Root, "Mars'ın varsayılandan daha ilginç olduğunu göstermek isterim." dedi.
