Nefes alıp verdiğimiz karbondioksit (CO2) miktarını manipüle ederek, beynimizin adeta 'kanalizasyon sistemini' daha aktif hale getirebileceğimiz ortaya çıktı. Bu, beyindeki toksik atıkların temizlenmesi için umut verici bir potansiyel sunuyor.
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki New Mexico Üniversitesi (UNM) ve The Mind Research Network'ten nörobilimcilerin öncülük ettiği bu çalışma, insanlarda yalnızca son on yılda tanımlanan kritik bir temizleme sistemi için heyecan verici bir olasılığı gündeme getiriyor.
Bulgular, kandaki CO2 seviyelerini aralıklı olarak artırmanın, beyindeki toksik atık ürünlerinin dışarı atılmasına yardımcı olabileceğini ve hatta bu toksinlerle ilişkili Parkinson veya Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıkların önlenmesinde rol oynayabileceğini gösteriyor.
Son deneylerde, hem sağlıklı katılımcılar hem de Parkinson hastaları üzerinde yapılan araştırmalar, kısa süreler boyunca ritmik CO2 açısından zengin hava darbelerinin beyin atık temizleme sisteminin akışını iyileştirdiğini ortaya koydu.
Bilim insanları bunun nedenini tam olarak henüz çözememiş olsalar da, dalgalanan CO2 seviyelerinin kan damarlarının genişleyip daralmasına neden olabileceği düşünülüyor. Bu hareketin, beynimizi ve omuriliğimizi yıkayan berrak sıvı olan beyin-omurilik sıvısının dolaşımını hızlandırabileceği sanılıyor.
Genellikle, bir kişi uyurken, beyin-omurilik sıvısının gizli dalgalanmaları atık maddeyi beyinden yavaşça temizler. Ancak Parkinson hastalarında sıkça görülen uyku sorunları, hatalı proteinlerin birikmesine yol açabiliyor.
Parkinson vakalarında beyin kan akışının da daha az ayarlanabilir olduğu ve beyinde potansiyel olarak toksik etkileri olan hatalı proteinlerin daha yüksek konsantrasyonlarda bulunduğu görülüyor.
Bu nedenle, bazı araştırmacılar beynin bu 'kanalizasyon sistemi'nin nörodejeneratif hastalıkların temelinde yer aldığını varsayıyor.
Şimdi bilim insanları, beyni zinde tutmak için bu sistemi nasıl manipüle edebileceklerini anlamaya çalışıyor. Karbondioksit, tam da bunu yapmanın akıllıca bir yolu olabilir.
Çalışmanın ortak yazarlarından biri, "Bu yanıtı nasıl artırabileceğimizi düşündük," diyor. "O zaman derin uykuyla ilişkili temizleme tepkisini, aralıklı CO2 kullanarak uyanık durumda da tekrarlayabileceğimizi fark ettik."
Deneylerde, yaşları ileri 63 yetişkinden 30'unda Parkinson hastalığı bulunan katılımcılara, yaklaşık 35 saniye boyunca kısa süreli CO2 yükselmeleri ve ardından normal hava soluma döngüleri sırasında MRI-BOLD beyin görüntülemesi yapıldı.
Aralıklı hiperkapni olarak bilinen bu müdahale, geçici olarak kan CO2 seviyelerini artırıyor. Hem sağlıklı katılımcılarda hem de Parkinson hastalarında beyin-omurilik sıvısı akışını değiştirdiği gözlemlendi.
Parkinson hastası 5 kişinin de dahil olduğu 10 katılımcıyla yapılan başka bir deneyde, katılımcılara aralıklı hiperkapninin üçer adet 10 dakikalık seansı uygulandı. Daha sonra yaklaşık 45, 90 ve 150 dakika sonra kanlarındaki CO2 seviyeleri ölçüldü.
Hem sağlıklı katılımcılar hem de Parkinson hastaları, artan beyin-omurilik sıvısı akışı ve glimfatik temizleme gösterdi. Beyinden atılan atık ürünlerinin kanda artması da temizlemenin iyileştiğini düşündürdü.
Çalışmadaki bir katılımcıda, Alzheimer hastalığının bir biyobelirteci olan amiloid-beta proteinlerinin kanda varlığına dair kanıtlar görüldü. Aralıklı hiperkapni seanslarının ardından, bu toksinlerin plazma seviyelerinde belirgin bir artış kaydedildi.
Çalışmanın yazarları, "Aralıklı hiperkapni, Alzheimer ile ilişkili peptitleri ve proteinleri temizleyebilir, bu da onu Alzheimer hastaları için hastalığı modifiye edici bir tedavi olarak potansiyelini vurgular" yorumunu yapıyor.
Ancak bu değişikliklerin kalıcı olup olmadığı veya hastalık patolojisi üzerinde anlamlı bir etkisi olup olmadığı henüz bilinmiyor.
Beyindeki toksinler Alzheimer ve Parkinson ile ilişkilendirilse de, hastalık ilerlemesinde aktif rol oynayıp oynamadıkları yoksa sadece yan ürünler mi oldukları belirsizliğini koruyor.
Araştırmacılar, karın nefesi odaklı uygulamaların, örneğin yoga, tai chi ve qigong gibi egzersizlerin de benzer şekilde karbondioksit seviyelerini ve beyin temizliğini etkileyip etkilemediğini araştırmaya devam ediyor.
