Kansere karşı çaresiz hissetmek kolay olsa da, bilimsel araştırmalar bu hastalığın ortaya çıkma olasılığını azaltmanın pek çok yolunu ortaya koyuyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) yakın tarihli bir analizine göre, tüm kanser vakalarının üçte birinden fazlası önlenebilir nitelikte.
Bu vakaların neredeyse yarısını ise akciğer, mide ve rahim ağzı kanserleri oluşturuyor. Bu, her yıl milyonlarca ölümcül kanserin tıbbi müdahaleler, davranış değişiklikleri, mesleki risklerin azaltılması veya çevresel kirleticilerle mücadele yoluyla engellenebileceği anlamına geliyor.
DSÖ'de tıbbi epidemiyolog ve analizin kıdemli yazarlarından Isabelle Soerjomataram, "Bu çığır açan çalışma, bulaşıcı kanser nedenlerini davranışsal, çevresel ve mesleki risklerle ilk kez bir araya getiren, önlenebilir kanserlerin dünya çapındaki kapsamlı bir değerlendirmesidir" diyor. "Bu önlenebilir nedenlere odaklanmak, küresel kanser yükünü azaltmak için en güçlü fırsatlardan birini sunuyor."
Analiz, 2022 yılında yaklaşık 19 milyon yeni kanser vakası olduğunu ortaya koydu. Bu teşhislerin yaklaşık yüzde 38'i, değiştirilebilir 30 risk faktörüyle ilişkiliydi. Bunlar arasında tütün kullanımı, alkol tüketimi, yüksek vücut kitle indeksi, yetersiz fiziksel aktivite, dumansız tütün ürünleri (çiğneme tütünü gibi), areka cevizi gibi geleneksel uyarıcılar, yetersiz emzirme, hava kirliliği, ultraviyole radyasyon, enfeksiyon etkenleri ve düzinelerce mesleki maruziyet yer alıyordu.
Kansere bağlı en önemli önlenebilir faktör ise tütün kullanımı. Bu faktör, o yılki tüm kanser vakalarının yüzde 15'i ile ilişkilendirildi. Özellikle erkeklerde riskin yüksek olduğu görüldü; tütün kullanımı, o yıl küresel çapta erkeklerdeki yeni kanser vakalarının yüzde 23'üne katkıda bulundu.
Ancak tek neden tütün kullanımı değil; hava kirliliği de rol oynuyor ve etkisi bölgeden bölgeye değişiklik gösteriyor. Örneğin, Doğu Asya'da kadınlardaki akciğer kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 15'i hava kirliliğinden kaynaklanıyordu. Kuzey Afrika ve Batı Asya'da ise erkeklerdeki akciğer kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 20'si hava kirliliğine bağlıydı.
Tütün kullanımından sonra, değiştirilebilir yaşam tarzı faktörleri arasında ikinci sırada alkol tüketimi yer aldı. Bu faktör, tüm yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 3,2'sini (yaklaşık 700.000 vaka) oluşturdu. Araştırmacıların tahminlerine göre, tütün kullanımı ve alkol tüketimi, önlenebilir kanser vakalarının neredeyse yarısını (yaklaşık yüzde 48) oluşturuyor.
Enfeksiyonlar ise yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 10'u ile ilişkilendirildi. Kadınlarda, önlenebilir kanserlerin en büyük payı, rahim ağzı kanserine yol açabilen yüksek riskli insan papilloma virüsü (HPV) kaynaklıydı. Neyse ki, bu ilgili hastalıkların çoğunu önleyen bir HPV aşısı bulunuyor, ancak dünya genelinde aşılama oranları birçok bölgede hala düşük.
Erkeklerde mide kanseri vakaları daha yüksek görülüyor ve genellikle tütün kullanımı ile yetersiz hijyen, yetersiz sanitasyon ve temiz suya erişimde yaşanan zorluklardan kaynaklanan enfeksiyonlarla ilişkilendiriliyor.
DSÖ Kanser Kontrol Ekip Lideri ve analizin ortak yazarlarından André Ilbawi, "Bu, önlenebilir nedenlerden ne kadar kanser riskinin kaynaklandığını gösteren ilk küresel analizdir" diyor. "Ülkeler ve nüfus grupları arasındaki örüntüleri inceleyerek, hükümetlere ve bireylere, birçok kanser vakasını başlamadan önce önlemeye yardımcı olacak daha spesifik bilgiler sağlayabiliriz."
Araştırmacılar çalışmalarında, "Özetle, 2022'de dünya çapındaki kanser vakalarının neredeyse 10'da 4'ü, bu çalışmada ele alınan risk faktörlerine maruz kalmanın ortadan kaldırılmasıyla önlenebilirdi" diye açıklıyor. "Sonuç olarak, sonuçlarımız etkili kanser önleme çağrısını güçlendiriyor; bu da dünya çapındaki nüfusların özel risk profillerine göre şekillendirilmiş sürekli siyasi taahhüt ve yatırım gerektiriyor."
Çalışma, Nature Medicine dergisinde yayımlandı.
