Alzheimer hastalığının ilerleyişini anlamak, hastalar için daha iyi destek sağlanmasına olanak tanıyor. Bilim insanları, kan testleriyle Alzheimer'ın belirtileri ortaya çıkmadan yıllar önce hastalığın başlangıcını tahmin edebilecek yeni bir 'moleküler saat' geliştirdi.
Alzheimer hastalığının ilk biyolojik belirtileri ile bilişsel sorunların fark edilebilir hale gelmesi arasında çoğu hastada 10 ila 30 yıl gibi bir süre bulunuyor. Bilim insanları, bu zaman aralığını etkileyen faktörleri daha iyi anlamak için çalışmalarını sürdürüyor.
Geliştirilen moleküler saat, kişinin hafıza sorunları yaşamaya ne zaman başlayabileceğini üç ila dört yıllık bir pencereye indirgeyebiliyor. Bu, keşfedilen ilk tahmin aracı olmasa da, muhtemelen şimdiye kadarki en basit ve en hızlı yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor.
Araştırmayı yürüten ekibe göre, bu gelişme öncelikle grup bazlı çalışmalar için faydalı olacak ve ilerleyen dönemlerde bireysel hastalar için de kullanılabilirlik kazanacak.
Araştırmacılar, beyin görüntüleme taramaları veya omurilik sıvısı testlerine göre çok daha ucuz ve erişilebilir olan kan testlerini kullanarak Alzheimer belirtilerinin başlangıcını tahmin etmenin fizibilitesini gösterdiklerini belirtiyor. Bu modellerin yakın vadede araştırmaları ve klinik çalışmaları hızlandıracağı, uzun vadede ise bireysel hastalara ne zaman belirti gösterebileceklerini söyleyebilme ve bu sayede önleyici veya yavaşlatıcı bir plan geliştirmelerine yardımcı olma hedefi taşıdığı ifade ediliyor.
Araştırmacılar, p-tau217 protein seviyelerini ölçen mevcut bir kan testinden yararlandı. Bu protein, Alzheimer hastalığını teşhis etmek için zaten kullanılabiliyor. Ancak ek matematiksel modelleme ile bu proteinin, bir kişinin belirti gösterme olasılığını ve zamanlamasını da tahmin edebileceği bulundu.
Önceki çalışmalar, kandaki p-tau217'nin beyindeki tau ve amiloid-beta protein birikiminin bir göstergesi olduğunu ortaya koymuştu. Bu birikimler, Alzheimer hastalığı ve sinir hücrelerine verdiği hasarla güçlü bir şekilde ilişkilidir.
Araştırmacılar, Alzheimer'ın moleküler saat testini geliştirmek için yıllar boyunca toplanan 603 kişinin kan testi verilerini analiz etti. Örneklerdeki p-tau217 seviyelerine ve bilişsel sorunların ilk ne zaman ortaya çıktığına bakarak, bu iki olayı birbirine bağlayacak formüller geliştirdiler.
Araştırmacılar, yaşlı insanlarda bu iki nokta arasındaki pencerenin daha kısa olma eğiliminde olduğunu gözlemledi. Bu durum, genç beyinlerin nörodejenerasyona daha iyi direnç gösterebileceğini ve başladığında onu daha uzun süre uzakta tutabileceğini düşündürüyor.
Araştırmacılar, amiloid ve tau seviyelerinin ağaç halkaları gibi tutarlı bir desende biriktiğini ve ne zaman pozitif hale geldiklerinin, bir kişinin Alzheimer belirtileri göstermeye ne zaman başlayacağını güçlü bir şekilde tahmin ettiğini belirtiyor. Plazma p-tau217'nin de hem amiloid hem de tau seviyelerini yansıttığı ve bu durumun amiloid ve tau için de geçerli olduğu tespit edildi.
Şu anda testin doğruluğunun yalnızca büyük grupları analiz etmek için kullanışlı olduğunu ve bir kişinin belirtilerin ne kadar sürede başlayacağını güvenilir bir şekilde söyleyemeyeceğini vurgulamak önemlidir. Ancak, gelecekteki araştırmalarla bu durumun değişmesi mümkün.
Buna rağmen, kan testi Alzheimer üzerine klinik denemelerin ve çalışmaların planlanması için değerli hale geliyor.
Araştırmacılar, belirli bir zaman dilimi içinde belirti gösterme olasılığı yüksek bireyleri belirleyerek klinik denemeleri daha verimli hale getirebileceklerini düşünüyor. Daha fazla geliştirme ile bu metodolojilerin, belirti başlangıcını yeterince doğru tahmin ederek bireysel klinik bakımdada kullanılabilecek potansiyele sahip olduğu belirtiliyor.
