Evrenin doğumundan yalnızca 1 milyar yıl sonra meydana gelen devasa bir yıldızın çöküşüyle oluşan nadir bir süpernova, James Webb Uzay Teleskobu tarafından keşfedildi. Yunan mitolojisindeki şafak tanrıçası 'Eos' adı verilen bu göz alıcı patlama, bilim insanlarına evrenin erken dönemlerindeki yıldızların ve galaksilerin evrimini anlama konusunda önemli bilgiler sunacak.
James Webb Uzay Teleskobu (JWST), 1 Eylül ve 8 Ekim 2025 tarihlerinde bu tür bir süpernovanın görüntülerini yakaladı. Elde edilen veriler, bu patlamanın ilk yıldızların yaşam döngüleri ve ağır elementlerin oluşumu hakkında değerli ipuçları taşıdığını gösteriyor. Evrenin ilk zamanlarındaki yıldızları gözlemlemek oldukça zorlu bir süreçtir.
Araştırmacılar tarafından yayınlanan ve henüz hakemli incelemeden geçmemiş bir çalışmada, bu zorluklara dikkat çekilerek, 'Bu kadar uzak mesafelerden gelen yıldızları inceleme fırsatları oldukça sınırlı olmaya devam ediyor. Ancak, çekirdek çökmesi süpernovaları olarak adlandırılan devasa yıldızların patlayarak ölmesi, evrenin erken dönemlerindeki yıldızların son evrelerini incelememize olanak tanıyor.' ifadelerine yer verildi.
En Eski Yıldızların Ölümü Aydınlanıyor
Süpernova, devasa bir yıldızın ömrünün sonundaki patlamasıdır. Tip II süpernovalar, tayflarında hidrojen izleri gösterirken, diğer süpernova türleri hidrojen içermez. Süpernovalar nadir görülen olaylardır; Samanyolu büyüklüğündeki bir galakside yüzyılda sadece iki ila üç kez meydana gelirler.
Yapılan yeni çalışmada, bilim insanları 'kütleçekimsel merceklenme' adı verilen bir olguyu kullanarak bu uzak süpernovanın görüntülerini elde etti. Kütleçekimsel merceklenme, ışığın bir kara delik veya galaksi kümesi gibi devasa bir nesnenin muazzam kütleçekimi tarafından bükülmüş uzay-zaman bölgesinden geçerken meydana gelir. Bu bükülme, ışığı büyüterek bilim insanlarının normalde görünmeyecek kadar sönük olan nesneleri tespit etmesini sağlar.
Süpernova, bol miktarda hidrojene sahipti ve bu yıldızın patladığı ortamda hidrojenden daha ağır elementlerin konsantrasyonu oldukça düşüktü. Ekip, ana yıldızın Güneş'imizin içerdiği ağır elementlerin %10'undan daha azına sahip olduğunu buldu. Ağır elementlerin bu belirgin eksikliği, süpernovanın aşırı erken bir döneme ait olduğunu daha da doğrulamaktadır, çünkü yıldız füzyonu henüz evreni bol miktarda ağır elementle doldurmamıştı.
Patlamadan gelen ultraviyole ışığı analiz eden araştırmacılar, Eos'un bir Tip II-P süpernovası olduğunu belirlediler. Tip II-P süpernovalarının ışığı, zirve yaptıktan sonra bir süre parlaklığını korur ve ardından yavaşça solar. (Buna karşılık, Tip II-L süpernovaları zamanla istikrarlı bir şekilde sönükleşir.) Ekipten alınan bilgiye göre, Eos muhtemelen parlaklık platosunun sonuna yaklaşıyor.
Bilim insanları, Eos'un özelliklerinin bu döneme ait devasa yıldızlar ve süpernovalar için tipik olup olmadığını doğrulamak için daha fazla erken dönem süpernovasını gözlemlemeleri gerektiğini belirtiyor. Ancak bu bulgular, bilim insanlarının evrenin ilk dönemlerinden günümüze kadar yıldızların ve galaksilerin evrimini haritalandırmasına yardımcı olabilir. Araştırmacılar, 'SN Eos'un keşfi, JWST'nin ilk yıldızların yaşamları ve ölümleri, elementlerin kökenleri ve en genç galaksilerin oluşumu ve evrimi hakkındaki temel görev hedeflerini yerine getirme yolunda kritik bir adımı temsil ediyor.' şeklinde bir açıklamada bulundu.
