Evrenin sırlarını çözmek için uzaya gönderilen James Webb Uzay Teleskobu (JWST), bir kez daha kendi rekorunu kırarak gözlemlenebilen evrenin en uzak noktasındaki galaksiyi tespit etti. MoM-z14 olarak adlandırılan bu yeni keşif, Büyük Patlama'dan sadece 280 milyon yıl sonra oluşmuş bir yapıyı gözler önüne seriyor.
Bilim insanları, galaksinin yaydığı ışığın evren boyunca kat ettiği uzun yolculuğun ardından Dünya'ya ve JWST'nin hassas kızılötesi sensörlerine ancak ulaştığını belirtiyor. Bu durum, JWST'nin evrenin en erken dönemlerine dair gözlem yapma yeteneğini bir kez daha kanıtlıyor.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden araştırmacı Rohan Naidu, yaptığı açıklamada, "Webb ile daha önce hiç görmediğimiz kadar uzağı görebiliyoruz ve gördüğümüz şeyler tahmin ettiğimizden çok farklı. Bu hem zorlayıcı hem de heyecan verici," ifadelerini kullandı.
Kozmik Şafağın İzinde
2022'den beri faaliyette olan JWST, beklenenden daha fazla sayıda parlak ve antik galaksi keşfederek, evrenin erken dönemlerine dair mevcut teorileri sorgulatıyor. Araştırmacılar, Büyük Patlama'dan sonraki ilk 500 milyon yıl içinde galaksi oluşumu hakkında temel soruları gündeme getiren bu beklenmedik gözlemlerin kendilerini heyecanlandırdığını belirtiyor.
Bilim insanları, bu parlak nesnelerin gerçekten antik galaksiler olup olmadığını doğrulamak için çalışmalarını sürdürüyor. Naidu ve ekibi, JWST'nin mevcut görüntülerini inceleyerek potansiyel erken galaksi adaylarını belirledi ve MoM-z14'ü incelemek üzere teleskobu bu gizemli nesneye yönlendirdi.
Bir gök cisminin yaşını belirlemenin yollarından biri, onun kızıllık (redshift) değerini ölçmektir. Evren genişledikçe, uzak nesnelerden yayılan ışık daha uzun, yani daha "kırmızı" dalga boylarına doğru uzar. Işık ne kadar uzun bir mesafe kat ederse, kızıllık değeri o kadar yüksek olur.
Henüz hakemli incelemeden geçmemiş yeni çalışmada, ekip MoM-z14'ün kızıllık değerini 14.44 olarak doğruladı. Bu değer, daha önceki en uzak galaksi rekorunu elinde tutan JADES-GS-z14-0'ın 14.18'lik değerinden daha yüksektir.
MoM-z14, yaydığı ışık miktarına göre oldukça kompakt bir yapıya sahip. Galaksi yaklaşık 240 ışık yılı genişliğinde, bu da bizim Samanyolu Galaksimiz'den yaklaşık 400 kat daha küçüktür. Kütlesi ise Samanyolu'nu yörüngesinde dönen bir cüce galaksi olan Küçük Magellan Bulutu'na yakındır.
Araştırmacılar, MoM-z14'ü hızlı yıldız oluşumu görülen bir dönemde gözlemledi. Ayrıca, karbona kıyasla zengin bir nitrojene sahip olması, Samanyolu'nda gözlemlenen küresel kümeleri andırıyor.
Evrenin ilk milyar yılları içinde oluştuğu düşünülen ve bu nedenle yakın evrendeki en yaşlı yıldızlar arasında yer alan bu antik, sıkı bağlı yıldız kümeleri, MoM-z14'ün benzer bir yapıya sahip olması, evrenin bu çok erken aşamalarında bile yıldızların benzer şekillerde oluştuğunu düşündürebilir.
Bilim insanları, daha yüksek kızıllık değerlerine sahip daha fazla galaksi doğrulamayı hedeflerken, geniş bir gökyüzü alanını gözlemlemek üzere tasarlanan ve en geç 2026'nın sonlarında fırlatılması beklenen Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu ile daha fazla aday bulmayı umuyorlar.
Ancak JWST, bu zamana kadar kendi rekorunu tekrar kırabilir. Araştırmacılar, "JWST'nin kendisi, kozmik sınırların büyük genişlemelerine yol açmaya hazır görünüyor. Çok ilk yıldızların çağlarına yaklaşan, daha önce hayal edilemeyen kızıllıklar artık uzak görünmüyor," şeklinde ifadelerle geleceğe dair umutlarını dile getirdi.
