Fas'ın Kazablanka yakınlarındaki bir mağarada keşfedilen 773 bin yıllık fosiller, insanlığın köken coğrafyasını değiştirerek modern insan soyunun başlangıcını Kuzeybatı Afrika'ya taşıyor. Yapılan yeni bir araştırmaya göre, bu bulgular insan evriminin anlaşılmasında yeni bir dönemin kapılarını aralıyor.
Bilim dünyasının saygın yayınlarından Nature dergisinde yayımlanan araştırmada, Fas ve Fransız bilim insanlarından oluşan bir ekip, modern insanlar (Homo sapiens), Neandertaller ve Denisovalıların son ortak atası olabileceğine inandıkları birkaç kemik üzerinde analizlerini detaylandırdı.
Araştırmacılar, fosilleri Fas'ın Kazablanka kentindeki Thomas Madeni I bölgesinde bulunan Grotte à Hominidés (İnsansı Mağarası) adlı bir mağarada ortaya çıkardı. Elde edilen bulgular arasında üç adet kısmi alt çene, birkaç omur ve çok sayıda bireysel diş bulunuyor. Bu fosiller, hem Homo erectus'un bazı özelliklerini taşıyor hem de bu insan atasından farklılaşan benzersiz özelliklere sahip.
Bölgede ayrıca çok sayıda taş alet de bulundu. Hatta bulunan bir bacak kemiği, daha önceki dönemlerde sırtlanların bu insansılara saldırdığına işaret ediyor. Fosillerin etrafındaki 180 sediment örneği üzerinde yapılan manyetik özellik analizleri sayesinde, bu tabakaların yaklaşık 773 bin yıl önce meydana gelen jeolojik bir olay olan Matuyama-Brunhes manyetik alan ters dönemiyle örtüştüğü anlaşıldı.
Bu yeni keşif, Afrika'daki insansı fosil kayıtlarında 1 milyon ila 600 bin yıl öncesi arasındaki önemli bir boşluğu dolduruyor. Araştırmanın ortak yazarlarından, Leipzig'deki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nden paleoantropolog Jean-Jacques Hublin, bu dönemin, modern insanlar, Neandertaller ve Denisovalıların son ortak atalarının Afrika'da yaşadığına dair genetik kanıtlarla desteklendiğini belirtti.
Hublin ve ekibi, Thomas Madeni fosillerinin, kendi türümüzü ve arkaik akrabalarımızı oluşturan ataların ağacının "kökü" için en güçlü adaylar olduğunu düşünüyor. İnsan evriminin ilk dönemleri Doğu ve Güney Afrika'da yaşanmış olsa da, son bir milyon yıllık evrimimiz, atalarımızın Afrika ve Avrasya boyunca göç etme eğilimi nedeniyle daha karmaşık bir hal alıyor.
Yaklaşık 2 milyon yıl önce Afrika'da ortaya çıkan Homo erectus'un bazı grupları doğuya yayılarak Okyanusya'ya kadar ulaşırken, diğerleri yerleşik hayata devam ederek evrimleşti ve yaklaşık 800 bin yıl önce Avrupa'ya kuzeye doğru yayıldı. İspanya'dan çıkan grupların, Neandertallerin en olası doğrudan atası olan Homo antecessor olduğu düşünülüyor.
Yeni analiz edilen Fas fosilleri, H. antecessor ile kabaca aynı döneme ait ve bazı ayırt edici özelliklerini paylaşıyor. Hublin'e göre bu durum, Cebelitarık Boğazı boyunca yaşanmış olabilecek aralıklı bağlantılara işaret ediyor ve daha fazla araştırma gerektiriyor. Bununla birlikte, Thomas Madeni fosilleri hem H. erectus hem de H. antecessor'dan farklılaşıyor.
Hublin, bu bulgunun Homo sapiens'in derin bir Afrika kökenini desteklediğini ve Avrasya kökenli senaryolara karşı argüman sunduğunu vurguluyor. Fas'ın zengin fosil kayıtları üzerinde yapılacak daha fazla çalışma, insan kökenlerine dair anlayışı genişletecek. Özellikle Fas'taki 300 bin yıllık Jebel Irhoud bölgesi, H. sapiens'in en net erken kanıtlarını sunuyor.
Bu coğrafi bölgeye odaklanmak, türümüz ile Neandertal ve Denisovalı kuzenlerimiz arasındaki ayrılığa dair yeni ipuçları da ortaya çıkarabilir. Hublin, Homo sapiens soyunun tamamen Kuzey Afrika'da ortaya çıktığını iddia edemeyeceklerini, ancak yeni Fas fosillerinin, Homo sapiens soyu ile Neandertal ve Denisovalılara giden soylar arasındaki ayrılığa yakın popülasyonların o dönemde orada var olduğunu güçlü bir şekilde gösterdiğini belirtiyor.
Çalışmaya dahil olmayan Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden biyolojik antropolog John Hawks da araştırmacıların sonuçlarıyla hemfikir. Hawks, bu fosillerin bazı yönlerden Homo erectus varyasyonuna kolayca uymadığını ve Neandertaller, Denisovalılar ve modern insanları doğuran ortak ataya yakın olduklarını düşünüyor. Hatta Hawks, Thomas Madeni fosillerinin, Homo sapiens olarak adlandırılabilecek en erken fosiller olabileceğini öne sürüyor.
Ancak Thomas Madeni fosillerinin hangi türe veya popülasyona ait olduğu konusunda net bir sınıflandırma yapmak, yalnızca birkaç parçalı kalıntı olduğu için zorlu. Hublin, gelecekte planlanan palaeoproteomik analizlerinin, Avrupa ve Kuzey Afrika fosilleri arasındaki ilişkileri aydınlatmada yardımcı olabileceğini düşünüyor.
