Avrupa Uzay Ajansı (ESA), "yapay tutulma" yöntemiyle güneşten uzaya yayılan üç devasa patlamayı gösteren etkileyici bir hızlandırılmış video yayınladı. Yeni faaliyete geçen Proba-3 görevi tarafından kaydedilen bu eşsiz görüntülerin, bilim insanlarının Güneş'in en büyük gizemlerinden birini çözmesine yardımcı olabileceği belirtiliyor.
Proba-3 görevi, Aralık 2024'te Dünya etrafında eliptik bir yörüngeye fırlatılan, koronağraf ve örtücü (occulter) adı verilen iki uydu görevinden oluşuyor. Koronağrafın, örtücü arkasında mükemmel bir şekilde hizalanmasıyla, bilim insanları Güneş'in parlak merkezini, tıpkı bir güneş tutulması sırasında Dünya yüzeyinden görüldüğü gibi engelleyerek gözlemleyebiliyor. Bu yöntemle, Güneş'in zayıf atmosferi olan koronasının gizemli detayları daha önce hiç olmadığı kadar inceleniyor.
ESA'nın 19 Ocak'ta yayınladığı yeni video, 2 Eylül 2025'te gerçekleşen beş saatlik bir "tutulma" sırasında çekilen ve dört saniyeye hızlandırılmış görüntüleri içeriyor. Güneş'in etrafındaki sarı ışık, Proba-3'ün koronağrafı tarafından helyum filtresiyle görüntülenen korona. Merkezde ise, bilim insanları eş zamanlı olarak uydu görevinden alınan güneş yüzeyi görüntülerini üst üste ekledi. Bu iki uydudan gelen verilerin birleştirilmesiyle, araştırmacılar Güneş'in yüzeyi ile koronası arasındaki etkileşimi daha önce görülmemiş bir ayrıntıyla inceleyebiliyor.
Videoda, Güneş'ten üç büyük plazma püskürtüsü görülüyor. İlk bakışta, bunlar Dünya'ya yönelik güneş fırtınalarını tetikleyebilen devasa patlamalar olan güneş parlamaları gibi görünebilir. Ancak güneş diskinin yakından incelenmesiyle, parlama belirtisi olan parlak flaşların olmadığı anlaşılıyor. Bunun yerine, araştırmacıların "protuberans" olarak adlandırdığı, Güneş yüzeyindeki devasa plazma halkalarının uzay boşluğuna doğru uzayıp koparak iyonize gazlarını uzaya fırlatmasıyla oluşan olaylar görülüyor.
Proba-3'ün koronağraf görevini yürüten araştırmacılardan biri, protuberansların güneş parlamalarından daha az güçlü olsalar da, araştırmacılar için eşit derecede değerli olduğunu çünkü genellikle tespit edilmelerinin daha zor olduğunu belirtti. Kısa bir zaman diliminde bu kadar çok protuberans patlaması görmek nadir bir durumdur ve gözlem penceresi sırasında onları bu kadar net bir şekilde yakalayabildikleri için çok mutlu olduklarını ifade etti.
Görünür protuberans patlamaları, çevreleyen koronadan önemli ölçüde daha sıcak olduklarını düşündürse de, aslında plazmaları koronanın milyon derece sıcaklığına kıyasla sadece "yaklaşık 10.000 derece" civarında daha soğuktur. Koronanın, Güneş'in yüzeyinden yaklaşık 200 kat daha sıcak olması, Güneş'in hala çözülemeyen büyük gizemlerinden biridir. Bu tür görüntüler, bu sorunun nedenini anlamak için anahtar olabilir.
Güneş'e Odaklanan Teknolojiler
Proba-3, yaklaşık yedi ay önce faaliyete başladığından bu yana en az 50 farklı yapay tutulma gözlemi yaptı ve önümüzdeki yıllarda yüzlercesini toplaması bekleniyor. Güneş fiziği alanında ses getiren tek yeni teknoloji bu değil. Örneğin, Haziran 2025'te Uluslararası Uzay İstasyonu'nun dışına monte edilen NASA'nın CODEX teleskobu, Güneş'in ilk görüntülerini elde ederek koronada güneş rüzgarıyla ilişkili daha önce görülmemiş dalgalanmaları ortaya çıkardı.
Geçtiğimiz yıl faaliyete geçen Hawaii'deki Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu ve ESA'nın Solar Orbiter görevleri de sırasıyla Güneş yüzeyinin şimdiye kadarki en ayrıntılı fotoğrafını ve Güneş'in güney kutbunun ilk kez çekilmiş görüntüsünü kaydetti. Daha önce hiçbir uzay aracının ulaşmadığı kadar Güneş'e yaklaşan NASA'nın Parker Güneş Sondası da, çeşitli güneş sırlarını çözmeye yardımcı olabilecek çarpıcı görüntüler yakaladı.
Tüm bu başarılar, Güneş'in en aktif dönemi olan "güneş maksimumu" sırasında gerçekleşti. Bu durum, gelecekteki güneş fırtınalarının gezegenimizi nasıl etkileyebileceğine dair ipuçları sağlayabilir.
