Son zamanlarda Güneş Sistemi'mizden geçen ve 3I/ATLAS olarak bilinen yıldızlararası kuyruklu yıldız, yeni James Webb Uzay Teleskobu (JWST) gözlemleriyle evrenin oluşumunun erken dönemlerine ait olabilecek bir sırrı aralıyor. Yapılan öncü analizler, bu gök cisminin tam 10 ila 12 milyar yıl önce, yani Güneş Sistemi'mizden çok daha önce oluştuğunu gösteriyor.
3I/ATLAS, geçtiğimiz yıl Güneş Sistemi'mizden geçerken keşfedilmesiyle bilim dünyasında büyük heyecan yaratmıştı. Hatta bazı spekülasyonlar, bu cismin bir uzay aracı olabileceği yönündeydi. Ancak bilim insanları, bunun bilinmeyen bir yıldız sisteminden gelen bir kuyruklu yıldız olduğundan emin. Yapılan yeni araştırmalar ise bu ihtimali daha da güçlendiriyor.
Henüz hakem değerlendirme sürecinde olan ve ön baskı sunucusu Research Square'de yayınlanan bulgulara göre, 3I/ATLAS'ın Samanyolu'nun soğuk ve uzak bir bölgesinde, yaklaşık 10 ila 12 milyar yıl önce oluştuğu düşünülüyor. Bu da onu Dünya'dan (4.5 milyar yıl) ve Güneş Sistemi'mizden (4.6 milyar yıl) iki kattan fazla, hatta Samanyolu galaksisi ve evrenin kendisinin yaşına (yaklaşık 13.6 ve 13.8 milyar yıl) oldukça yakın bir yaşa sahip kılıyor.
Kuyruklu yıldızın hızı ve yörüngesi daha önce de onun şimdiye kadar görülen en yaşlı kuyruklu yıldız olabileceğine işaret ediyordu. Önceki tahminler, yaşını 3 ila 11 milyar yıl arasında gösteriyordu. Yeni bulgular ise JWST'nin Aralık 2025'te kuyruklu yıldız Dünya'nın yanından geçerken topladığı izotop ölçümleriyle bu yaşı daha da netleştiriyor.
Araştırmanın dışında kalan ve Belçika Kraliyet Uzay Aeronomisi Enstitüsü'nde araştırmacı olan Romain Maggiolo, bu bulgular hakkında şunları belirtti: "3I/ATLAS'ın izotopik bileşiminin Güneş Sistemi kuyruklu yıldızlarından çok farklı olduğunu gösteriyor ve muhtemelen 10-12 milyar yıl önce oluştuğunu ima ediyor. Başka bir deyişle, 3I/ATLAS, sadece uzayın başka bir yerinde değil, aynı zamanda Samanyolu'nun erken dönemlerinde, bizimkinden farklı bir yıldız ortamında oluşmuştur."
3I/ATLAS, Güneş Sistemi'mizde kaydedilen üçüncü yıldızlararası nesne olma özelliğini taşıyor. Birkaç yüz metre ile birkaç kilometre arasında değişen genişliğe sahip olduğu düşünülen bu gök cismi, geçen yıl yaklaşık saatte 221.000 km hızla Güneş Sistemi'mize girip Güneş'in etrafından dolanarak yoluna devam etti.
Güneş'e en yakın noktasına (günberi) 29 Ekim 2025'te ulaşan kuyruklu yıldız, ardından 19 Aralık'ta Dünya'ya en yakın geçişini yaptı. JWST'nin yeni çalışmada analiz edilen gözlemleri ise bu tarihten birkaç gün sonra, 22 Aralık'ta yapıldı.
Kavurucu Evrenin Bir Kalıntısı
Kuyruklu yıldızlar, yıldızlara yaklaştıkça ısınır ve yüzeylerindeki buzun gaz haline dönüşmesine neden olur. Bu gazın bileşimini inceleyerek bilim insanları, kuyruklu yıldızların neyden yapıldığını ve hangi koşullarda oluştuklarını anlamaya çalışıyor.
Yeni çalışmanın yazarları, 3I/ATLAS'tan çıkan gazdaki izotopların oranlarını inceledi. Kuyruklu yıldızın suyunda, daha önce incelenen herhangi bir kuyruklu yıldıza göre daha fazla döteryum (daha ağır bir hidrojen izotopu) bulunduğunu ve karbon izotop oranının da Güneş Sistemi'mizde normalde görülen seviyeleri aştığını tespit ettiler.
Bu sonuçlar, kuyruklu yıldızın oluştuğu antik gezegen sistemlerinde, Samanyolu'nun erken yıllarındaki koşullara dair ipuçları sunuyor.
Maggiolo, "Eğer 3I/ATLAS gerçekten bu çalışmanın öne sürdüğü kadar eskiyse, içerdiği büyük miktardaki uçucu moleküller, Galaksimizin tarihinde çok erken dönemlerde, yıldız oluşum bölgelerinde zengin ön-biyolojik kimyanın zaten meydana gelmiş olabileceğini gösteriyor." dedi.
Çalışmaya göre, bu bulgular aynı zamanda kuyruklu yıldızın, muhtemelen yoğun ve iyi korunmuş bir protoplaneter diskte, yaklaşık 30 kelvin (-243 santigrat derece) civarındaki soğuk bir ortamda oluştuğunu da gösteriyor.
Çalışma hala ön baskı aşamasında olsa da, kendi araştırmalarının bir parçası olarak 3I/ATLAS'ı inceleyen Maggiolo, bu konuda büyük endişeleri olmadığını belirtti. Yeni ölçümlerin, "bu yıldızlararası habercinin daha iyi anlaşılmasına" yardımcı olduğunu ekledi.
Daha önce 3I/ATLAS'ta "buz volkanlarının" patladığını tespit eden İspanya'daki Uzay Bilimleri Enstitüsü'nden (CSIC/IEEC) Araştırma Baş Araştırmacısı Josep Trigo-Rodríguez, yeni bulguları, tanınmış uzmanlardan farklı teknikler kullanarak elde edilen bilimsel sonuçların iyi bir derlemesi olarak nitelendirdi.
Trigo-Rodríguez, "Bu makale, yıldızlararası kuyruklu yıldızların Samanyolu galaksimizin uzak bölgelerini örnekleyebilen benzersiz cisimler olduğunu gösteriyor." dedi.
Muhtemelen milyarlarca yıldır uzayda seyahat eden ve bu süre zarfında çok uzun bir yol kat eden 3I/ATLAS'ı hangi yıldız sisteminin doğurduğunu araştırmacılar muhtemelen hiçbir zaman öğrenemeyecek. Maggiolo'nun kendi araştırmaları, cismin aşırı derecede radyasyona maruz kaldığına dair kanıtlar sunuyor; uzaydaki bu uzun süre, onu kozmik ışınlara maruz bırakarak kimyasal bileşimini temelden değiştirmiş ve kökenini daha zor deşifre edilebilir hale getirmiş olabilir.
Maggiolo, "3I/ATLAS'tan çıkan malzemenin izotopik bileşimi, bilmecenin önemli yeni bir parçasını sunuyor. Ancak bilmece tamamlanmaktan çok uzak!" diye ekledi.
Bu bilmece parçalarını bulmak, gökbilimciler için zamanla yarışan bir durum. Çünkü 3I/ATLAS şu anda Güneş Sistemi'nden hızla uzaklaşıyor. Şu anda Jüpiter'in yanından geçiyor ve Pazar günü (15 Mart) gezegene en yakın geçişini yapması bekleniyor. Kuyruklu yıldız, dev gezegene Dünya'ya yaklaştığından çok daha yakın, yaklaşık 54 milyon km mesafeden geçecek.
Yıldızlararası yolcu, ardından bizden uzaklaşarak yoluna devam edecek ve Temmuz'da Satürn'ün yörüngesini, Nisan 2027'de Uranüs'ün yörüngesini ve Mart 2028'de Neptün'ün yörüngesini geçecek. Kuyruklu yıldızın yörüngesini NASA'nın Göz Sisteminde (Eyes on the Solar System) simülasyonu üzerinden takip edebilirsiniz.
