Ergenlik dönemindeki bireylerin riskli davranışlara eğilimi olduğu bilinen bir gerçektir. Ancak bu durumun temelinde yatan nedenler tam olarak anlaşılamamıştı. Türkiye'de yayın yapan teknoloji ve bilim haber sitesi Teknoscope olarak, bu konudaki yeni araştırmanın sonuçlarını sizler için derledik.
Yeni gözlemler, insan ergenliğindeki risk alma davranışlarının tehlikeye duyulan yeni bir istekten kaynaklanmadığını, aksine gözetimin azalmasının gençlere daha fazla risk alma fırsatı sunduğunu gösteriyor. Bu bulgular, en yakın akrabalarımızdan biri olan şempanzeler üzerindeki fiziksel risk alma davranışlarının incelenmesiyle ortaya çıktı.
Bilim insanları, insanlarda etik nedenlerle doğrudan incelenmesi zor olan fiziksel risk alma davranışlarını, ağaçlarda tehlikeli hareketler yapabilen şempanzeler üzerinde gözlemledi. Şempanzelerin tırmanırken veya dallara tutunurken yaptıkları tehlikeli hareketler, örneğin açıklıklara atlama veya dallardan aşağı sarkma gibi eylemlerin, düştüklerinde ciddi yaralanmalara ve hatta ölümlere yol açabileceği biliniyor.
Genç Şempanzelerin Cesareti
Yapılan çalışma, Uganda'daki Ngogo, Kibale Ulusal Parkı'nda yaşayan ve yaşları 2 ile 65 arasında değişen 100'den fazla yabani şempanze üzerinde gerçekleştirildi. Araştırma ekibi, şempanzelerin en cesur hareketlerini daha çok erken yaşlarda (2-5 yaş arası) sergilediğini, yaş ilerledikçe bu davranışların azaldığını gözlemledi.
Yetişkin şempanzelerle (15 yaş üstü) karşılaştırıldığında, daha genç şempanzelerin riskli davranışlarda bulunma olasılığı üç kat daha fazlaydı. Genç şempanzeler (5-10 yaş arası) bu olasılığı 2.5 kat, ergenlik dönemindeki şempanzeler (10-15 yaş arası) ise 2 kat daha fazla risk alıyordu. 2 yaşından küçük bebekler ise zamanlarının çoğunu annelerine tutunarak geçirdikleri için bu çalışmaya dahil edilmedi.
Bu bulgular, ergenlik döneminin şempanzelerde risk almanın zirvesi olmadığını, aksine yaşla birlikte kademeli bir düşüşün yaşandığı bir dönem olduğunu gösteriyor. Ayrıca, yapılan incelemelerde herhangi bir yaşta cinsiyetler arasında risk alma davranışlarında önemli bir fark bulunmadığı da tespit edildi.
İnsanlarda Risk Alma Davranışlarına Yansımalar
Şempanze anneleri, yavrularının davranışlarını 2 yaşından sonra etkili bir şekilde kısıtlayamıyor. Yapılan gözlemlerde, riskli hareketler yapan yavruların %82'si annelerinin ulaşamayacağı mesafedeydi. Buna karşılık, insan çocukları ebeveynleri ve diğer yetişkin bakıcılar tarafından daha yakından takip ediliyor. Dünyada ebeveynlik yaklaşımları farklılık gösterse de, genel olarak çocuklar sürekli gözetim altında tutuluyor ve ergenlik dönemine yaklaştıkça üzerlerindeki kısıtlamalar gevşiyor.
Araştırmacılar, eğer ebeveynler ve diğer bakıcılar çocukları daha az yakından izleseydi, küçük çocukların ergenlik çağına gelmeden daha fazla fiziksel risk alabileceğini hipotez ediyor. Şempanzeler üzerine yapılan bu çalışma, gözetimin insanlardaki fiziksel risk alma davranışlarını nasıl şekillendirebileceğini anlamamıza yardımcı oluyor.
Henüz Bilinmeyenler
Şempanzelerin olgunlaştıkça daha az fiziksel risk almasına etki edebilecek başka faktörler de göz önünde bulundurulmalı. Örneğin, bu durum yetişkinlerin daha dikkatli olma ihtiyacını yansıtıyor olabilir. Genç primatlar düşmelerden daha sık kemik kırığı yaşasa da, yetişkinler daha ağır ve daha az esnek kemiklere sahip oldukları için düşmelerden kaynaklanan yaralanmalar genellikle daha ölümcül oluyor.
Şempanzeleri incelemek, hem evrim hem de kültürün insan gelişimindeki rolüne dair bilgiler sunuyor. Ebeveyn gözetimi ile çocukların oyun oynama ihtiyacı arasındaki denge hassas bir konu. Çocuklardaki yaralanma endişeleri geçerli olsa da, küçük yaralanmalar gelişimin normal bir parçası olabilir. Kemiklerin daha dayanıklı olduğu çocukluk döneminde oyun oynamak, gençlerin riskli davranışları daha güvenli bir şekilde pratik etmelerine olanak tanıyabilir. Bazı antropologlar, çocukların motor becerilerini ve iskelet gücünü geliştirmelerine yardımcı olmak amacıyla, geleneksel demir yolları gibi heyecan verici oyunlara erişimlerinin artırılmasını savunuyor.
