Yapay zeka (YZ) ile yaşamaya alışmamız oldukça hızlı oldu. ChatGPT henüz üç yaşında olmasına rağmen, birçoğumuzun iletişim kurma veya büyük miktarda bilgiyi işleme şeklini değiştirdi. Bu durum, işler hakkında ciddi endişelere de yol açtı. Makineler karmaşık yasal metinleri okuma, dil çevirme veya argüman sunma konusunda insanlardan daha iyi hale gelirse, insan çalışanlar önemsizleşmeyecek mi? Kitlesel işsizlik ufukta belirdi mi?
Ancak ekonominin genel rakamlarına baktığımızda, durumun böyle olmadığını görüyoruz. Avrupa Birliği'nde işsizlik oranı yüzde 6 civarında, yani on yıl öncesine göre yarı yarıya düştü. Birleşik Krallık'ta bu oran yüzde 5,1 gibi 2000'li yılların başındaki canlı döneme yakın, ABD'de ise yüzde 4,4 gibi daha da düşük seviyelerde. Bunun nedeni, teknolojinin bazı insan faaliyetlerini gereksiz hale getirirken, aynı zamanda yeni iş alanları yaratmasıdır.
Bu durum daha önce de yaşandı. Örneğin, 1800'lerde Britanya'da çalışanların yaklaşık üçte biri çiftçiydi. Günümüzde ise tarımda çalışanların oranı yaklaşık yüzde 1'e düştü. Tarımın otomasyonu, ülkenin sanayi devriminde lider olmasını sağladı. Daha yakın zamanda ise, dünyada ilk ATM'nin 1967'de Londra'da kullanılmaya başlanmasının ardından banka şubelerindeki personelin ortadan kalkacağına dair korkular vardı. Ancak tam tersi oldu. ATM'lerin yaygınlaşmasıyla birlikte, ABD'de banka veznedarlarının sayısı arttı. ATM'ler, daha az veznedar ihtiyacı nedeniyle banka şubesi açmayı ucuzlattı ve daha fazla topluluğun finansal hizmetlere erişmesini sağladı. Ancak günümüzde akıllı telefonlarda bankacılığın yaygınlaşmasıyla birlikte, banka personel sayısında ciddi bir düşüş yaşanıyor.
YZ bazı işleri ortadan kaldıracak. Amerikalıların üçte biri işlerini YZ'ye kaptırmaktan endişe ediyor ve bu endişeleri doğru çıkacak olanlar olacak. Ancak sanayi devriminden bu yana dünya, eşi görülmemiş bir ekonomik büyüme sağlayan bir inovasyon akışı gördü. YZ da bilgisayar, internet, demiryolu veya elektrikli ev aletleri gibi yavaş bir devrim niteliğinde. Alışkanlıkları kademeli olarak değiştirecek, ancak bunu yaparken yeni işletmelerin ortaya çıkması için fırsatlar sunacaktır.
YZ'nin ekonomik büyüme üzerinde ani bir etkisi olmadığı gibi, istihdamda da ani bir değişim söz konusu değil. Şu anda gördüğümüz daha çok, firmaların standart işten çıkarma egzersizleri için YZ'yi bir bahane olarak kullanmasıdır. Bu durum, YZ'nin işlerimizi ne kadar anlamlı hale getireceği ve ne kadar para kazanacağımız konusunu gündeme getiriyor.
Teknolojiyle her iki yönde de ilerleme kaydedilebilir. ATM'ler geldiğinde banka veznedarları sadece para saymak yerine tavsiye verebildikleri için daha değerli hale geldi. Yapay zeka alanının önde gelen isimlerinden Geoff Hinton, 2016 yılında dünyanın radyolog yetiştirmeyi bırakması gerektiğini çünkü robotların görüntüleri analiz etmede insanlardan daha iyi hale geldiğini önermişti. Ancak on yıl sonra, ABD'de radyologlara olan talep rekor seviyede yüksek. YZ'nin görüntüleri analiz etmek için kullanılması, radyologların daha fazla hastaya bakabilmesi (ki çoğu insanla konuşmak ister) nedeniyle işi daha değerli hale getirdi, daha az değil. Bu nedenle bir çalışan olarak, makinelerin sizi daha verimli hale getirdiği bir iş bulmak istersiniz; makinelerin hizmetkarı olduğunuz bir iş değil.
YZ'nin bir diğer sorusu da çalışanlar arasındaki eşitsizliği azaltıp azaltmayacağıdır. Başlangıçta, herkesin bilgi işleme veya net iletişim becerilerine sahip bir YZ asistanına erişebilmesinin kazanç eşitsizliğini azaltacağı düşünülüyordu. Ancak diğer yeni araştırmalar tam tersini buldu; yüksek vasıflı girişimciler, YZ desteğinden en çok faydayı sağladı.
Bunun bir nedeni, tavsiye almanın kendisinin de bir beceri olmasıdır. Kendi araştırmalarımızda, satranç oyuncularına yüksek kaliteli tavsiye vermenin en iyiler ile en kötüler arasındaki farkı kapatmada pek etkili olmadığını bulduk; çünkü düşük yetenekli oyuncular yüksek kaliteli tavsiyeleri takip etme olasılıkları daha düşüktü. Belki de YZ'nin getirdiği en büyük risk budur: Bazı insanların diğerlerinden çok daha fazla faydalanması.
Bu durumda, gündelik hayatlarını yönetmek için YZ kullanan ancak iyi bir maaş beklentisi olmayan düşük verimli işlerde sıkışıp kalan bir grup insan olabilir. Ve makineleri ve yarattıkları zenginliği kontrol ederek gelişen, ayrıcalıklı, iyi eğitimli çalışanlardan oluşan daha küçük bir grup.
Tarihteki her teknolojik devrim dünyayı daha zengin, daha sağlıklı ve daha konforlu hale getirdi. Ancak geçiş süreçleri her zaman zorludur. Bundan sonra önemli olan, toplumların herkesin makinelerin patronu, hizmetkarı değil, olmasına nasıl yardımcı olabileceğidir.
