Bilim insanları, Dünya'nın iklim geçmişine ait kaybolmaya yüz tutmuş kayıtları gelecek nesillere aktarmak amacıyla Antarktika'da ilk kez özel bir buz deposunu mühürledi. Bu tarihi adım, gezegenimizin geçmişine ışık tutan bu değerli mirası yüzyıllarca korumayı hedefliyor.
Avrupa Alpleri'nden alınan iki buz çekirdeği, küresel ölçekte değerli bir arşive ev sahipliği yapması planlanan özel tasarlanmış bir kar mağarasında saklanan ilk örnekler oldu. Antarktika'nın kalbinde, deniz seviyesinden 3.200 metre yükseklikteki Concordia İstasyonu'nda yer alan bu buz deposu, 52 santigrat derece altındaki doğal soğuk ortamıyla herhangi bir soğutma sistemine ihtiyaç duymadan koleksiyonu koruyacak.
Buz çekirdekleri, geçmiş bin yıllardaki iklim koşulları hakkında önemli bilgiler sunuyor. Bu örnekler, gelecek nesil bilim insanlarının, buzulların kendileri eriyip yok olduktan çok sonra bile bu gizemleri çözmelerine yardımcı olacak.
Buz Belleği Vakfı'nın öncülük ettiği bu girişimin başını çeken İsviçreli iklim bilimci Thomas Stocker, "Kurtarılması aksi takdirde geri dönüşü olmayacak olanları güvence altına almak... insanlık için bir çabadır" dedi.
Neredeyse on yıldır süren bu iddialı proje, sadece lojistik değil, aynı zamanda benzeri görülmemiş diplomatik zorlukları da beraberinde getirdi. Yaklaşık 10 metre derine, sürekli donma sıcaklıklarının hakim olduğu sıkılaştırılmış kar tabakasına kazılan 35 metre uzunluğunda, 5 metre yüksekliğinde ve genişliğindeki mağara şeklinde bir depoda saklanacak örnekler için kutlamalar yapıldı. Sahilden yaklaşık 1.000 kilometre uzaklıktaki Concordia'da, bilim insanları Mont Blanc ve Grand Combine'dan alınan son çekirdek kutularının buz deposuna yerleştirilmesiyle mavi kurdeleyi kesti.
Bilim insanları, önümüzdeki yıllarda bu arşivi daha fazla buz çekirdeğiyle zenginleştirmeyi planlıyor. Bu kapsamda, Endonezya, Himalayalar ve Tacikistan gibi dağlık bölgelerden alınan örnekler de depolanacak. Hatta geçtiğimiz eylül ayında bir bölgeden 105 metrelik bir buz çekirdeği çıkarıldığına tanık olundu.
Görünmez Sırlar
Dağ buzullarının derinliklerinden elde edilen buz çekirdekleri, zamanla sıkışarak toz ve diğer iklimsel göstergeleri barındırır. Bu sayede eski hava koşulları hakkında bilgi verirler. Berrak buz katmanı, buzulun eriyip yeniden donduğu sıcak bir dönemi gösterirken, düşük yoğunluklu bir katman buz yerine sıkıştırılmış karın varlığını ve dolayısıyla yağış miktarını tahmin etmeye yardımcı olabilir. Kırılgan örneklerdeki çatlaklar ise yarım erimiş katmanlar üzerine kar yağdığını ve ardından yeniden donduğunu gösterir. Sülfat iyonları gibi volkanik materyaller zaman işaretleyicileri olarak hizmet ederken, su izotopları sıcaklıkları ortaya çıkarabilir.
Ancak buz çekirdeklerinin gerçek değerinin "gelecekte yattığını" belirten İtalyan iklim bilimci ve Buz Belleği Vakfı Başkan Yardımcısı Carlo Barbante, "Bilim insanları bugün hayal bile edemeyeceğimiz teknolojileri kullanacak ve şu anda bize görünmez olan sırları buzdan çıkaracaklar" dedi. Gezegenin ısınmasıyla bu kırılgan kayıtlar hızla yok olurken, bilim insanları önümüzdeki yıllarda her yıl binlerce buzulun ortadan kalkacağı konusunda uyarıyor. Geçtiğimiz yılın üçüncü en sıcak yıl olarak kaydedilmesi de bu endişeleri pekiştiriyor.
Barbante, "Bu miras yok olmadan önce kurtarmak için zamanla yarışıyoruz" diye ekledi.
Küresel Bir Kazanım
Çevresel kaygıların yanı sıra, depolama alanının konumu, buz çekirdeklerinin siyasi müdahaleden uzak ve herkese açık olmasını sağlayacak şekilde tarafsız bir statüyü güvence altına almayı amaçlıyor. Uluslararası bir antlaşma ile yönetilen bir arazide bulunan Fransız-İtalyan araştırma istasyonunda yer alan bu depo, gelecekte erişimin yalnızca bilimsel liyakate dayalı olarak sağlanmasını öngörüyor.
Ancak bu konuların "hassas" olduğunu ve mevcut durumda böyle bir girişimi yönetecek yasal bir çerçeve bulunmadığını belirten vakfın yöneticisi Anne-Catherine Ohlmann, "Bu mirasın, buz çekirdeklerinin on yıllar, belki de yüzyıllar boyunca doğru yararlanıcılar için, insanlık yararına erişilebilir olmasını sağlayacak şekilde yönetilmesi kritik öneme sahiptir" dedi.
