Bilim insanları, 19 metreye (62 fit) kadar ulaşabilen devasa yüzgeçli 'kraken' ahtapotlarını tanımladı. Bu devasa canlıların Kretase Dönemi'nde okyanuslarda dolaştığı ve şimdiye kadar keşfedilen en büyük omurgasızlar olabileceği düşünülüyor.
Fosilleşmiş çenelerdeki ayırt edici işaretler, bu kraken benzeri ahtapotların güçlü çenelerini sert kabuklu avlarını ezmek için kullandığını gösteriyor. Yapılan bir araştırmaya göre, bu durum onların devasa boyutları ve zekâ belirtileriyle birleştiğinde onları deniz besin zincirinin en tepesine yerleştiriyor.
Bu bulgu, bilim insanlarının Kretase Dönemi (145 milyon ila 66 milyon yıl önce) okyanuslarının yapısını yeniden gözden geçirmeleri gerektiğini düşündürüyor.
Çalışmanın ortak yazarlarından biri olan ve Japonya'daki Hokkaido Üniversitesi'nde paleontolog olarak görev yapan Yasuhiro Iba, konuyla ilgili olarak yaptığı açıklamada şunları belirtti: "Bu bulgular, Kretase okyanusunun yalnızca büyük omurgalı avcılar tarafından domine edildiği yönündeki görüşü değiştiriyor. Bu çalışma, devasa omurgasızların, yani ahtapotların da besin zincirinin zirvesinde yer aldığını gösteriyor."
Diğer uzmanlar ise bu boyut tahminlerinin, olası büyük bir aralığın üst sınırında yer aldığını belirtiyor. Yine de bu keşif, Kretase okyanus manzarası hakkında, bu türlerin nasıl bu kadar büyüyebildiği ve Kretase sonrası dönemde daha da büyük deniz canlılarının var olup olmadığı gibi soruları gündeme getiriyor.
Dev Avcıların İzini Sürmek
Besin zincirinin en üstündeki türler, ekosistemleri şekillendirir ve avları sert kabuklar gibi koruyucu önlemler geliştirerek tepki verir. Hangi türlerin en üst seviyede yer aldığını anlamak, Kretase deniz ekosistemlerinin nasıl işlediğini kavramak için hayati önem taşıyor.
Şimdiye kadar en üst sırada yer alan canlıların mosasaurus ve plesiosaurus gibi omurgalılar olduğu varsayılıyordu. Ancak, yumuşak vücutlu ahtapotlardan korunan fosil kanıtlarının eksikliği, onların Kretase besin zincirindeki konumlarını tam bir muamma haline getirmişti.
Iba, "Ahtapotların günümüzde son derece zeki hayvanlar olduğu biliniyor, ancak sert dış kabukları olmadığı için onları derin zamanlarda incelemek son derece zor. Bu çalışmanın temel motivasyonlarından biri, ahtapotların bu neredeyse görünmez tarihini ortaya çıkarmaktı" dedi.
Araştırmacılar, çalışma kapsamında Japonya ve Vancouver Adası'nda daha önce ortaya çıkarılan 15 fosilleşmiş ahtapot çenesini yeniden inceledi. Ayrıca, son teknoloji dijital fosil madenciliği teknolojisini kullanarak Japonya'da 12 yeni Kretase dönemi fosil ahtapot çenesi keşfettiler. Bu incelemeler sonucunda, soyu tükenmiş iki yüzgeçli ahtapot türü olan Nanaimoteuthis jeletzkyi ve Nanaimoteuthis haggarti ortaya çıktı.
N. jeletzkyi fosilleri, 100 milyon ila 72 milyon yıl öncesine tarihlenen kayalarda bulundu. Bu durum, bilinen en eski ahtapotları yaklaşık 5 milyon yıl, yüzgeçli ahtapotları ise 15 milyon yıl kadar geriye taşıyor.
Ekip daha sonra 27 çenenin boyutunu, şeklini ve aşınma izlerini günümüz ahtapotlarıyla karşılaştırarak vücut boyutlarını, beslenme davranışlarını ve besin zincirindeki konumlarını yeniden yapılandırdı.
Yaşayan ahtapotların manto boyutlarının (gözlerinin üzerindeki çıkıntılı organ kesesi) çene uzunluklarıyla ilişkili olduğu biliniyor. Uzun gövdeli, yüzgeçli yaşayan ahtapotların toplam uzunluğu, manto uzunluklarının yaklaşık 4.2 katıdır.
Iba ve meslektaşları, bu bilgiyi kullanarak N. jeletzkyi ve N. haggarti'nin manto boyutlarını tahmin ettiler. Buradan yola çıkarak, uzun zaman önce yaşamış bu canlıların olası toplam uzunluklarını hesaplayabildiler.
Her bir tür için en büyük çeneye dayanarak yapılan tahminlere göre, N. jeletzkyi'nin maksimum uzunluğu yaklaşık 3 ila 8 metre (10 ila 26 fit) iken, N. haggarti'nin yaklaşık 7 ila 19 metre (23 ila 62 fit) olduğu tahmin ediliyor. Bu, N. haggarti'yi potansiyel olarak şimdiye kadar keşfedilen en büyük omurgasız ve "Kretase okyanuslarındaki tüm canlıların en büyük beden boyutlarından biri" yapıyor. (Günümüzde dev mürekkep balıkları Architeuthis dux yaklaşık 12 metre (40 fit) uzunluğa, Kretase mosasaurusları ise yaklaşık 17 metre (56 fit) uzunluğa ulaşabiliyordu.)
Kraken çeneleri ayrıca yoğun aşınma belirtileri de gösteriyordu. Bu durum, bu hayvanların sert kabuklu avlarını tüm çenelerini kullanarak parçaladığını gösteriyor. Rekonstrüksiyonlara göre, her iki türün çenelerindeki ön uçlar, toplam boyutlarının %10'una kadar tek taraftan aşınmış durumdaydı. Bu dengesiz aşınma, çalışmanın yazarlarına göre, beyin fonksiyonlarıyla ilişkili olan ve "lateralize davranış" olarak bilinen bir durumu işaret ediyor.
Iba, "Bunlar sadece dev ahtapotlar değil, aynı zamanda dev, zeki ve son derece korkutucu deniz avcılarıydı" dedi.
Ancak, uzmanlar çalışmada kullanılan dijital fosil avlama tekniklerini takdir etmekle birlikte, her bir türün boyut tahminlerine de şüpheyle yaklaştılar.
Çalışmanın araştırmacıları, N. jeletzkyi ve N. haggarti'nin boyutlarını, yaşayan türlerin çene-manto ve manto-toplam vücut boyutu ilişkilerinin "hata eğilimli" ortalamalarını kullanarak tahmin ettiler. Almanya'daki Ruhr Üniversitesi Bochum'da fosil sefalopodlar üzerine çalışan paleontolog René Hoffman, bunun her iki tür için de geniş bir olası boyut aralığına yol açtığını belirtti.
Hoffman ekledi, "Bu devasa boyutları, bu omurgasızların mutlaka en üst avcı olduğu anlamına gelmiyor."
İsviçre'deki Zürih Üniversitesi'nde paleontoloji profesörü ve sefalopod evrimi uzmanı Christian Klug da bu görüşe katıldı. Tahminlerin mümkün olan aralıkta yer aldığını söylese de, bir miktar belirsizliğin kaçınılmaz olduğunu belirtti. "Nanaimoteuthis'in devasa ve verimli bir avcı olduğundan şüphe yok" diyen Klug, "ancak yalnızca maksimum toplam boyuta odaklanmak, on metreyi bulamayabilecekleri ihtimalini unutturuyor" diye ekledi.
