Çin'in erozyonla mücadele ve iklim değişikliğiyle başa çıkmak amacıyla yürüttüğü geniş çaplı ağaçlandırma ve otlak iyileştirme çalışmaları, ülkenin su kaynaklarının dağılımında öngörülemeyen büyük değişimlere yol açtı. Yapılan yeni bir araştırma, bu projelerin su döngüsünü önemli ölçüde etkilediğini gösteriyor.
2001 ile 2020 yılları arasında yürütülen gözlemler, bitki örtüsündeki değişimlerin, Çin'in kara alanının %74'ünü oluşturan doğu muson bölgesi ve kuzeybatı kurak bölgesinde insan ve ekosistemler için kullanılabilir tatlı su miktarını azalttığını ortaya koydu. Aynı dönemde, ülkenin geri kalan alanını kapsayan Tibet Platosu bölgesinde ise su mevcudiyetinin arttığı belirlendi.
Araştırmanın ortak yazarlarından Arie Staal, "Arazi örtüsü değişikliklerinin suyu yeniden dağıttığını görüyoruz. Çin, geçmiş yıllarda kitlesel düzeyde yeşillendirme çalışmaları yaptı. Özellikle Loess Platosu'nda canlı ekosistemleri aktif olarak restore ettiler. Bu, su döngüsünü de yeniden canlandırdı" açıklamasında bulundu.
Su döngüsünün temel mekanizmaları arasında buharlaşma, terleme (bitkilerin topraktan emdiği suyu atmosfere bırakması) ve yağış yer alıyor. Buharlaşma ve terleme, yani evapotranspirasyon, bitki örtüsü, su mevcudiyeti ve güneş enerjisi gibi faktörlere bağlı olarak değişiyor. Genel olarak, hem ormanlar hem de otlaklar evapotranspirasyonu artırma eğilimindedir, bu etki özellikle derin köklere sahip ağaçlarda daha belirgindir.
Çin'in en büyük ağaçlandırma projesi, ülkenin kurak ve yarı kurak kuzeyini kapsayan Büyük Yeşil Duvar'dır. 1978'de başlatılan bu proje, çölleşmenin ilerlemesini yavaşlatmayı hedefliyor. Son elli yılda, ülkenin orman örtüsü %10'dan %25'in üzerine çıktı. Geçtiğimiz yıl, ülkenin en büyük çölünü ağaçlandırmayla çevrelediği duyurulsa da, çölleşmeyi kontrol altında tutmak için ağaç dikimine devam edileceği belirtildi.
Bunların yanı sıra, Çin'de çiftçileri tarım arazilerini orman ve otlağa dönüştürmeye teşvik eden "Yeşil İçin Tahıl" programı ve ormanların kesilmesini yasaklayıp ağaçlandırmayı destekleyen "Doğal Ormanları Koruma Programı" gibi başka büyük ölçekli yeşillendirme projeleri de bulunuyor. Bu girişimler, 2000-2017 yılları arasındaki küresel yaprak alanı artışının %25'ini oluşturdu.
Ancak yeşillendirme, Çin'in su döngüsünü dramatik bir şekilde değiştirerek hem evapotranspirasyonu hem de yağışı artırdı. Araştırmacılar, bu etkileri incelemek için farklı kaynaklardan elde edilen yüksek çözünürlüklü evapotranspirasyon, yağış ve arazi kullanımı verileri ile atmosferik nem takibi modellerini kullandı. Bulgular, genel olarak evapotranspirasyonun yağıştan daha fazla arttığını, bu durumun atmosferden bir miktar su kaybına yol açtığını gösterdi. Ancak bu eğilim ülke genelinde tutarlı değildi, çünkü rüzgarlar suyu kaynak noktasından binlerce kilometre uzağa taşıyabiliyor.
Araştırmacılar, doğu muson bölgesindeki orman genişlemesinin ve ülkenin diğer bölgelerindeki otlak iyileştirmenin evapotranspirasyonu artırdığını, ancak yağışın yalnızca Tibet Platosu bölgesinde arttığını, dolayısıyla diğer bölgelerde su mevcudiyetinde bir düşüş yaşandığını tespit etti.
Staal, "Su döngüsü daha aktif olmasına rağmen, yerel ölçeklerde eskisinden daha fazla su kaybı yaşanıyor" dedi. Bu durum, zaten dengesiz bir su dağılımına sahip olan Çin için su yönetimi açısından önemli sonuçlar doğuruyor. Ülkenin kuzeyinde nüfusun ve tarım arazilerinin büyük bir kısmı bulunmasına rağmen su kaynaklarının sadece %20'si yer alıyor. Çin hükümeti bu sorunu çözmeye çalışsa da, yeşillendirme kaynaklı su yeniden dağılımı göz önünde bulundurulmazsa bu önlemlerin başarısız olabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılar, diğer ülkelerdeki ekosistem restorasyonu ve ağaçlandırma çalışmalarının da kendi su döngülerini etkileyebileceği uyarısında bulundu. "Su kaynakları açısından bakıldığında, belirli arazi örtüsü değişikliklerinin faydalı olup olmadığını duruma göre değerlendirmemiz gerekiyor" diyen Staal, bu durumun, atmosfere giden suyun ne kadarının ve nerede yağış olarak geri döndüğüne bağlı olduğunu ekledi.
